Say nắng say nóng là hiện tượng rất hay gặp trong mùa hè. Không chỉ có biểu hiện mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, nhức đầu...mà còn gây nên đột quỵ.

Do đó nếu không xử lý kịp thời có thể để lại các di chứng nặng nề sau này hoặc dẫn đến tử vong. Chúng ta cần nắm rõ các quy tắc cần thiết để phòng và xử trí khi có người bị say nắng.

1. Phòng chống say nắng say nóng

Tránh bị sốc nhiệt khi thay đổi môi trường đột ngột như từ phòng bật điều hòa ra bên ngoài, từ trong xe ô tô ra ngoài, hay khi xuống hồ bơi:

Không nên bật điều hòa thấp hơn nhiệt độ ngoài trời quá 10 độ C, khi cần ra khỏi phòng không nên bước ra đột ngột mà nên mở hé cửa để cơ thể dần thích nghi với nhiệt độ bên ngoài rồi mới bước ra. Tương tự như vậy, trước khi xuống xe ô tô nên tăng nhiệt độ điều hòa gần với nhiệt độ ngoài trời hoặc hé cửa sổ để giảm sự chênh lệch nhiệt độ.

Trước khi xuống bồ bơi nên khởi động thật kĩ khoảng 15 phút, để cơ thể quen dần với nhiệt độ trong hồ bằng cách làm ướt từ từ cơ thể từ chân, tay, mặt..trước khi nhảy xuống hồ.

Khi cần phải đi hay làm việc dưới trời nắng nóng, cần mặc áo dày che kín cơ thể, nhất là phần đầu gáy – trung tâm điều hòa làm mát cơ thể cần phải được che tránh ánh nắng chiếu trực tiếp. Thấy có biểu hiện hoa mắt chóng mặt cần vào ngay chỗ râm mát tránh nắng nóng và lấy lại cân bằng nhiệt cho cơ thể.

Uống nhiều nước để giúp cơ thể hạ nhiệt nhanh khi bị nắng nóng.

Khi cần phải đi hay làm việc dưới trời nắng nóng, cần mặc áo dày che kín cơ thể, nhất là phần đầu gáy. Ảnh minh họa: internet

2. Biểu hiện các mức độ say nóng say nắng.

Mức độ nhẹ: có biểu hiện choáng váng, chuột rút.

Mức độ vừa: biểu hiện kiệt sức, mất khả năng tiếp tục gắng sức, trạng thái tâm thần kinh bình thường.

Mức độ nặng: đột quỵ. Nhiệt độ lõi cơ thể thường tăng trên 40 độ C, kèm với biểu hiện rối loạn thần kinh trung ương, có thể dẫn đến suy đa phủ tạng nếu không cấp cứu kịp thời.

Bạn có biết rằng, đột quỵ do nắng nóng được ghi nhận đứng hàng thứ 3 trong số các nguyên nhân gây tử vong ở các vận động viên hay những người phải làm việc ngoài trời không?

3. Cách sơ cứu người bị say nắng say nóng

Say nắng, say nóng hay còn gọi là sốc nhiệt là hình thái nghiêm trọng nhất của tổn thương do nhiệt. Nếu trong thời tiết này, nếu có ai đó bị say nóng say nắng, bạn nên gọi cấp cứu và khẩn trương tiến hành sơ cứu cho nạn nhân trước khi nhân viên y tế tới theo hướng dẫn sau:

Đối với trường hợp nhẹ, bị choáng váng do nắng nóng

Nghỉ ngơi trong bóng mát, cởi bỏ quần áo ngoài, thông khí, làm mát, nằm ngửa, đặt đầu thấp để lưu thông máu về não. Tuy nhiên cũng cần làm rõ nguyên nhân gây choáng trước khi thực hiện biện pháp này vì có nhiều bệnh lý cũng có biểu hiện tương tự.

Đối với những người bị chuột rút do nắng nóng

Giảm co cứng cơ bằng cách xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị co cứng, để chi bị chuột rút ở tư thế thích hợp làm tăng lượng máu lưu thông.

Bù nước: uống nước có pha thêm chút muối ăn theo tỉ lệ (700mg/l)

Hạn chế đi lại và làm việc khi nhiệt độ ngoài trời lên cao. Ảnh minh họa: internet

Đối với những người bị kiệt sức và đột quỵ

Trong vòng 30 phút phải làm hạ nhiệt độ lõi cơ thể nạn nhân xuống dưới 39 độ C mới tăng khả năng sống sót của nạn nhân.

- Đưa nạn nhân đến một vị trí thoáng mát, cởi bỏ quần áo, để đầu thấp hơn thân người, báo ngay cho nhân viên y tế để cấp cứu.

- Nếu nạn nhân ngừng thở phải tiến hành các biện pháp hô hấp hà hơi thổi ngạt phục hồi tuần hoàn. Nếu nạn nhân bị ngừng tim cần nhanh chóng xoa bóp tim ngoài lồng ngực và hà hơi thổi ngạt. Kỹ thuật ép tim ngoài lồng ngực: dùng hai tay chồng lên nhau ép lên lồng ngực ngoài tim, tần số ép khoảng 100 lần/ phút. Nếu có 2 người cấp cứu thì một người ép tim ngoài lồng ngực, một người thổi ngạt, làm kiên trì đến khi tim đập lại và thở được.

- Áp dụng ngay lập tức các biện pháp làm mát để hạ nhiệt độ lõi của cơ thể xuống bằng cách dùng quạt gió, lau khăn lạnh hoặc nước có cồn loãng:

+ Dùng túi nước đá và nước mát đặt vào trán, đầu, nách, bẹn và cổ để đẩy nhanh quá trình làm mát cơ thể. Nhanh hơn có thể ngâm toàn bộ cơ thể người bị say nóng say nắng vào nước đá có thể làm giảm nhiệt độ lõi của cơ thể 0,15 -0,24oC/ phút. Nhưng cách ngâm người trong nước đá không nên áp dụng cho người cao tuổi vì nguy cơ mắc bệnh khác.

+ Dùng quạt phun hơi nước, phun sương kết hợp với quạt làm mát cơ thể hoặc dùng bịt phun nước dạng xịt phun liên tục lên da nhằm thúc đẩy quá trình bay hơi nước để hạ nhiệt độ cơ thể.

- Nếu nạn nhân sốt cao, có thể cho uống thuốc hạ sốt nhưng không nên dùng Paracetamol, Aspirin vì theo nghiên cứu thì các thuốc hạ sốt chống viêm này có rất ít tác dụng và không có hiệu quả trong việc điều trị tổn thương do nóng. (Paracetamol có thể gây kích hoạt viêm gan do thuốc ở những bệnh nhân đột quỵ do nóng và tổn thương gan do nhiệt.

- Cho uống nước pha thêm chút muối theo tỉ lệ 700mg/l. Khi nạn nhân tỉnh táo hơn nên uống nước ép hoa quả để bổ sung năng lượng và nước cho cơ thể.

Lam Lê (tổng hợp)