Có những bài viết rất đáng đọc trong thời điểm công bố Formosa là thủ phạm gây ra thảm hoạ môi trường biển vừa qua. nổi bật trong số đó là bài của phóng viên Vnexpress phỏng vấn Bộ trưởng Bộ TN-MT Trần Hồng Hà.

1.

*84 NGÀY CĂNG THẲNG, NẶNG TRĨU

Bộ trưởng Tài nguyên Môi trường Trần Hồng Hà. Ảnh: Võ Thành.


Bộ trưởng Trần Hồng Hà phát biểu trước khi ban lãnh đạo Formosa xin lỗi. Ảnh: Võ Thành.

- Thủ tướng chỉ đạo việc xác định nguyên nhân cá chết bất thường phải khẩn trương song cần thận trọng, có căn cứ khoa học. Ông đã thực hiện yêu cầu này như thế nào?

 - Tôi xác định phải kiểm tra, rà soát tất cả các cơ sở công nghiệp trong vùng với suy nghĩ khi chưa kiểm tra, chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ thì không cho phép "kết tội một ai". Lúc đó nổi lên ba cơ sở là Formosa Hà Tĩnh, Nhà máy nhiệt điện Vũng Áng và Khu công nghiệp Hà Tĩnh.

Tôi hiểu đây là vấn đề rất phức tạp nhưng dù khó khăn đến mấy thì quá trình giải quyết phải làm sao để người dân tin tưởng. Chúng tôi đã lập đoàn kiểm tra liên ngành với số lượng thành viên lên đến 70 người, trong đó có nhiều chuyên gia đầu ngành về môi trường, luyện kim, luyện cốc, xử lý chất thải.

Sự cố môi trường này đã xảy ra từ trước khi đoàn kiểm tra đến nên phải dựng lại được khởi nguồn và diễn biến của sự cố, hiểu rõ sơ đồ vận hành công nghệ, sử dụng các phòng thí nghiệm liên quan để mô hình hoá sự cố... Chúng tôi cũng dùng đến các phương pháp như kiểm toán chất thải, kiểm toán năng lượng. Bộ Khoa học và Công nghệ đã tập hợp 100 nhà khoa học cùng vào cuộc tìm nguyên nhân.

Để hỗ trợ cho việc tìm nguyên nhân và cũng để người dân tin tưởng, chúng tôi đã mời các nhà khoa học của Đức, Pháp, Mỹ, Nhật, Israel. Các nhà khoa học quốc tế đã khẳng định, nhà máy của Formosa được đầu tư đồng bộ, lại đang trong giai đoạn chạy thử công suất thấp nên khó gây ra sự cố môi trường nếu ở trạng thái bình thường. Khả năng cao là đã có những sự cố xảy ra.

- Trong quá trình thu thập chứng cứ, đâu là mấu chốt để đi đến khẳng định Formosa là nguyên nhân trực tiếp gây ra cá chết?

- Thứ nhất, kết quả xét nghiệm của các nhà khoa học cho thấy hơn 50% mẫu cá chết thu được có chứa phenol, xyanua. Thứ hai, trong vùng chỉ có nhà máy luyện cốc của Formosa Hà Tĩnh thải ra phenol, xyanua.

Formosa Hà Tĩnh không thể chối cãi vì chúng tôi đã đưa ra 53 hành vi mà họ vi phạm, từ các sai sót trong thiết kế, thi công, xây dựng cho đến vận hành. Nhưng có thể nói, mấu chốt chính là phát hiện: Từ ngày 1/4 đến ngày 5/4, lượng điện tiêu thụ giảm bất thường, chỉ bằng 15% so với ngày trung bình. Điều đó khiến chúng tôi tập trung vào nghi ngờ có vấn đề trong quá trình vận hành chạy thử của Formosa Hà Tĩnh.

Sau nhiều ngày thu thập bằng chứng, đấu tranh cuối cùng Formosa phải thừa nhận có sự cố chập điện liên quan đến việc vận hành của quá trình kích hoạt vi sinh ở khu xử lý nước thải. Đây là khâu quyết định việc có xử lý được phenol hay không. Hệ thống này tê liệt dẫn đến nước thải bị đổ ra biển mà chưa qua xử lý.

- Về nguyên tắc, nếu chỉ xảy ra sự cố chập điện dẫn đến hệ thống xử lý nước thải bị tê liệt trong 5 ngày thì lượng chất độc đổ ra biển làm sao đủ gây ô nhiễm khiến cá chết hàng loạt ở các vùng biển khác ngoài Hà Tĩnh?

- Đúng. Dưới góc độ khoa học thì ở trạng thái bình thường, toàn bộ chất thải của nhà máy này thải xuống biển trong một vài ngày cùng lắm là ảnh hưởng cho đến hết vùng biển Hà Tĩnh. Chính chúng tôi rất đau đầu với câu hỏi: cơ chế nào đưa nguồn ô nhiễm này đi theo dòng hải lưu, ảnh hưởng tới 4 tỉnh như vậy? Sau rất nhiều khảo sát, đánh giá, các nhà khoa học đã xác định, chất thải của Formosa Hà Tĩnh đã trộn với nhau ra một hợp chất phức. Hợp chất này nặng hơn nước biển, chìm xuống đáy và hút các chất độc hại phenol, xyanua vào nó. Chúng ta hình dung một cách đơn giản là nó như một tấm chăn khổng lồ chứa độc cứ thế trôi ngầm theo dòng hải lưu, đi đến đâu sẽ làm xảy ra các phản ứng hoá học ở đó và khiến cá ở tầng đáy chết hàng loạt. Phát hiện này chính là chìa khoá của vấn đề.

- Vậy tại sao trong thông tin ban đầu Bộ đưa ra lại có giả thiết về thủy triều đỏ khiến dư luận bức xúc và nghi ngờ có sự bao che, đánh lạc hướng dư luận?

 - Việc đưa ra 2 nhóm nguyên nhân, do tác động của các độc tố hoá học thải ra từ hoạt động của con người trên đất liền, trên biển và do hiện tượng thuỷ triều đỏ, là từ nghiên cứu của các nhà khoa học chứ không phải Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Lúc bấy giờ (thời điểm cuối tháng 4), nếu kết luận ngay nguyên nhân do con người và do Formosa Hà Tĩnh, trong khi chưa có cơ sở nào để khẳng định thì chúng ta phải tiên liệu đến một vụ kiện ngược từ Formosa và phải đền bù hậu quả. Đến nay, sau 3 tháng, các nhà khoa học mới xác định được đâu là nguyên nhân chính, đâu là nguyên nhân mang tính chất cá biệt, ngẫu nhiên.

Theo đó, nguyên nhân thuỷ triều đỏ chỉ mang tính chất cá biệt. Còn phenol và xyanua là nguyên nhân chính và trực tiếp gây ra cá chết hàng loạt. Chúng tôi có đầy đủ cơ sở và chứng cứ khách quan, khẳng định phenol và xyanua là từ nhà máy luyện cốc của Formosa Hà Tĩnh.

Như vậy việc đưa ra các nguyên nhân ở thời điểm cuối tháng 4 là ghi nhận một thực tế, đây là điều bình thường về khoa học, hoàn toàn không có ý bao che. Tôi khẳng định Chính phủ không bao che, mà làm theo trình tự một cách khoa học, đúng quy định pháp luật trong nước và quốc tế.

Ban lãnh đạo Formosa Hà Tĩnh cúi đầu xin lỗi. Ảnh: Võ Thành.

Nguồn:Bộ trưởng Trần Hồng Hà: 'Tôi vừa trải qua 84 ngày căng thẳng nặng trĩu'

*Tại cuộc gặp gỡ toàn thể cán bộ, nhân viên của Formosa Hà Tĩnh sáng 30/6, ông Trần Nguyên Thành, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Gang thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh đã gửi bức thư trấn an cán bộ, nhân viên Formosa tiếp tục an tâm làm việc. 

Bức thư viết: "Đối với hiện tượng cá chết hàng loạt tại 4 tỉnh miền Trung vừa qua, theo kết quả điều tra của đoàn kiểm tra liên ngành của do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, nhận định rằng công ty trong giai đoạn vận hành thử, do những sai sót của các nhà thầu phụ gây ra cá chết.

Mặc dù, đây là một kết quả chúng tôi không mong muốn, nhưng công ty tôn trọng kết quả điều tra của Chính phủ.

Hiện nay, công ty đang phối hợp chặt chẽ cùng cùng cơ quan chức năng để giải quyết từ sự việc nêu trên". 

 Nguồn:Chủ tịch hội đồng quản trị Formosa thừa nhận sai sót làm cá chết hàng loạt

2.

NHỮNG PHƯƠNG ÁN CHO CUỘC SỐNG

Hiện tượng cá chết ở 4 tỉnh miền Trung ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động khai thác hải sản của ngư dân. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 6 tháng đầu năm, sản lượng khai thác thủy sản đều giảm, cụ thể Hà Tĩnh giảm 16.000 tấn (6%); Quảng Bình gần 24.000 tấn (8,7%); Quảng Trị 16.000 (giảm 14,3%); Thừa Thiên - Huế hơn 13.000 tấn (giảm 30%).

Từ thực tế này, Thứ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Vũ Văn Tám cho biết, Bộ đang tham mưu cho Chính phủ ban hành chính sách chuyển đổi nghề, khôi phục môi trường và tạo việc làm cho ngư dân để họ ổn định đời sống. Tuần tới Bộ sẽ trình Chính phủ để ban hành chính sách này.

Theo đó, ngư dân 4 tỉnh sẽ được tạo điều kiện đánh bắt vùng lộng và vùng ven bờ, chủ tàu công suất dưới 90CV sẽ được hưởng đầy đủ chính sách để đóng tàu khai thác vùng xa bờ.

Ngư dân không còn mặn mà bám biển sau thảm họa môi trường cá chết hàng loạt. Ảnh minh họa: Đức Hùng.

Bộ cũng đề xuất phối hợp với Bộ Lao động Thương binh và Xã hội trong đào tạo nghề, chuyển đổi nghề cho ngư dân. "Nếu ngư dân không đi khai thác thì sẽ lên bờ làm những nghề phù hợp với điều kiện và có thể tăng thu nhập. Bộ cho rằng, việc tạo điều kiện để mỗi hộ gia đình có được một người đi xuất khẩu lao động cũng là hướng giúp họ ổn định cuộc sống tốt hơn", Thứ trưởng Tám nói.

Trong dự án khôi phục các rạn san hô, hệ sinh thái, Bộ Nông nghiệp cho rằng cần đưa lao động của các hộ ngư dân bị ảnh hưởng tham gia.

Diễn tiến điều tra nguyên nhân cá chết hàng loạt ở miền Trung.

Nguồn:Bộ Nông nghiệp đề xuất hỗ trợ chuyển đổi nghề cho ngư dân vùng cá chết

3.

FORMOSA THỪA NHẬN LÀ THỦ PHẠM NHƯ THẾ NÀO?

Tại họp báo Chính phủ chiều 30/6, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường Trần Hồng Hà cho biết: “Việc xác định nguyên nhân đòi hỏi phải có chứng cứ khoa học chặt chẽ, bài bản. Thủ tướng đã chỉ đạo, đây là vụ ô nhiễm môi trường xảy ra trên diện rộng nghiêm trọng, phức tạp, cần xác minh cẩn trọng, khoa học, khách quan, bài bản, chính xác. Trước yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ, nhu cầu chính đáng của người dân đang cần biết thông tin, tạo nên sức ép lớn nên các cơ quan chức năng phải xác định có kế hoạch, tính toán đầy đủ, bảo đảm thu thập đủ chứng cứ, xác định thủ phạm và đấu tranh để có kết quả như hôm nay”.

Bộ trưởng Trần Hồng Hà (giữa) tại họp báo Chính phủ (Ảnh: Hải Phạm)

Nguồn:Formosa thừa nhận làm cá chết ở miền Trung như thế nào?

4.

NGƯ DÂN NÓI GÌ?

Người dân vẫn lo lắng khi biết nguyên nhân cá chết, vì không biết sau này dân biển miền Trung sẽ sống sao?

Có tiền đền bù mong Chính phủ hỗ trợ dài hạn

Chiều tối ngày 30/6, liên quan đến việc Chính phủ công bố nguyên nhân cá chết ở 4 tỉnh Miền trung, trao đổi với PV Báo Giao thông, ông Nguyễn Tất Hữu, Phó bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Tân Mật (Vĩnh Thái, Vĩnh Linh, Quảng Trị) cho biết: "Mừng vì cuối cùng đã có thông báo chính thức nhưng cả nhà tôi vẫn rất lo lắng !".

Lo sau này họ có đền bù, hỗ trợ ngư dân thì cũng chỉ được một thời gian mà biển thì không biết bao giờ phục hồi như cũ để dân sống được với nghề của mình?, ông Hữu nói. Mọi người nghĩ đơn giản là chuyển đổi làm ăn nhưng thực sự rất khó. Bây giờ muốn chuyển đổi nghề, thì phải có vốn liếng, con người, thời gian...

Tâm sự với phóng viên, ông Hữu kể: Trước đây, từ tháng 2-9 là mùa đánh bắt chính của ngư dân. Cá đánh được đưa vào bờ là có thương lái giành nhau mua. Khách du lịch về tắm biển, thưởng thức cá tươi cũng giúp dân dần phát triển kinh tế.

Gần đây, dân bãi ngang đánh bắt gần bờ tầm vài trăm mét đến vài hải lý, ra biển chỉ mang về được vài con cá. Vào bờ cũng có người mua nhưng giá “bọt bèo”, không đủ tiền dầu. Thế nên những ngư cụ như lưới, lừ bẫy cá, mực cũng đã đưa về nhà cả rồi. Ngư dân giờ đây điêu đứng lắm.

Nguồn: Biết nguyên nhân cá chết, ngư dân nói gì?

5.

ĐIỂM 10 CHO CHÍNH PHỦ.

GS Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ TN&MT (Ảnh: vietnamplus)

Chấm điểm cho Chính phủ và Bộ TN&MT trong việc tìm ra thủ phạm Formosa gây ra vụ cá chết hàng loạt ở các tỉnh miền Trung, GS Đặng Hùng Võ nói: "Chắc chắn là 10".

NguồnGS Đặng Hùng Võ: Điểm 10 cho Chính phủ, Bộ TN&MT trong vụ Formosa

ĐỌC TỪ FACEBOOK.

*Trần Đăng Tuấn:

Buộc Formosa phải nhận là thủ phạm chắc chắn không phải việc đơn giản, và làm được điều này là một việc rất quan trọng. Nhưng đó chưa phải là khó nhất.
Buộc cái cung cách chấp nhận những dự án đầu tư mang mầm mống tai hoạ vào nhà, mà (thật kinh ngạc) sau đó hầu như bỏ bê hoàn toàn việc giám sát những dự án đó - buộc cái cung cách đó phải chấm dứt và những người làm theo cung cách đó phải chịu trách nhiệm, sẽ là việc khó khăn hơn nhiều so với việc buộc Formosa nhận tội. Nhưng đó là việc quan thiết mà không làm được thì không thể có đủ lòng tin.
Không chỉ Formosa. Những dự án khác kiểu nhà máy giấy trên bờ sông Hậu là sự đe doạ không chỉ đối với môi trường thiên nhiên, mà còn đối với mọi lĩnh vực của đất nước. Một hiểm hoạ khó lường hết và không thể đong đếm, không thể bù đắp khi xảy ra.
Kỳ vọng là Quốc Hội mới sẽ đặt ra chương trình giám sát tối cao với các dự án tiềm ẩn nguy cơ với môi trường. Kỳ vọng Chính phủ mới sẽ kiên quyết đóng cửa đối với các mời chào đầu tư lợi bất cập hại như là đóng cửa rừng. Và cần hành lang cho các tổ chức xã hội dân sự theo dõi giám sát bảo vệ môi trường. Việc liên quan đến toàn dân thì phải có tai mắt của dân ở đó.

*Quy Do:

VIẾT TRONG KHI CHỜ ĐỢI
Dẫu thủ phạm là ai, nguyên nhân là gì... thì biển quê tôi cũng đã vắng hoe, vắng hoắt gần ba tháng nay.
Dẫu có nói không kiểm soát chất thải được là do mất điện, do nằm ngoài ý muốn, xin nhận lỗi, xin giữ uy tín trên trường quốc tế... cũng không làm giảm được tội hủy hoại môi trường.
Có thể đền bù một số tiền, có thể ko cho hoạt động... nhưng ai sẽ đền bù cho sự nhiễm độc của con người, của biển, của môi trường sinh thái mươi, mười lăm, hai chục năm sau???

*Nguyễn Mỹ Trà:

Xin đại dương hãy hiền hoà
Và Biển Đông đẹp như là bức tranh
Chắp tay bái vọng các anh
Hoá làm mây trắng trời xanh cao vời!...

(Trích thơ của anh Đặng Vương Hưng)
Ảnh: Bình minh Trường Sa và những cánh chim 2016

NGUYỄN QUANG VINH