Hôm 9/6, The Nation (Mỹ) dẫn nhận định của nhiều chuyên gia phương Tây có tiếng cho rằng, những thỏa thuận hiện tại giữa phương Tây - Ukraine đang “khoét sâu” thêm những vấn đề mà Kiev đang đối mặt.

Sau hơn một năm xảy ra khủng hoảng, Ukraine đang phải hứng chịu cuộc xung đột ở miền Đông Ukraine và những khó khăn chồng chất về kinh tế.

Người dân Ukraine đang cần được giải cứu. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là, không có gì đảm bảo, những chính sách của chính phủ mới theo “chỉ đạo” của phương Tây có thể làm được điều đó. Thậm chí, chúng còn khiến tình hình của Ukraine nghiêm trọng hơn.

Một cuộc biểu tình ủng hộ EU tại Quảng trường Maidan, Kiev hồi đầu năm 2014.

Hồi tháng 6/2014, chính phủ của Tổng thống Ukraine Poroshenko đã kí Hiệp định liên kết Ukraine - EU. Hiệp định này đã hướng các hoạt động kinh tế, chính trị và quân sự của Ukraine về phía châu Âu và đã trở thành một trong những công cụ chủ đạo giúp phương Tây gây ảnh hưởng đối với các vấn đề của Ukraine.

Một công cụ có tác dụng tương tự khác là thỏa thuận giữa Ukraine với Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF). Theo đó, IMF cung cấp khoản vay 17,5 tỷ USD cho Ukraine đổi lại Ukraine phải có những thay đổi căn bản trong các chính sách kinh tế.

Theo The Nation, khi chấp nhận thỏa thuận này, Ukraine đã để mất chủ quyền, trao quyền cho chính phủ nước ngoài ra những quy định pháp luật cho Kiev. Với Ukraine, khoản trợ cấp trên rất hấp dẫn bởi đầu năm 2015, Kiev đang thiếu tiền để thanh toán các khoản nợ nước ngoài đã tới hạn. Nếu không thanh toán được những khoản nợ đó, Kiev sẽ mất khả năng vay thêm để hỗ trợ cho ngân sách quốc gia.

Vì vậy Ukraine bị lâm vào tình thế khó khăn, không thể tự phục hồi và cũng không có vị thế để đưa ra các yêu cầu. Theo nhiều học giả và chuyên gia, điều đó có nghĩa là, cuộc khủng hoảng Ukraine đang trở thành một cơ hội đặc biệt hấp dẫn cho những ai ở nước ngoài đang tìm cách gia tăng tài sản và những ảnh hưởng địa chính trị.

Ukraine đang đối mặt với hàng loạt khó khăn về cả kinh tế và chính trị.

The Nation dẫn nhận định của nhiều chuyên gia cho rằng, các giải pháp chính sách phương Tây đề xuất thông qua các thỏa thuận kinh tế và khoản cho vay của IMF dường như sẽ chỉ “khoét sâu” thêm các vấn đề kinh tế của Ukraine. Hơn nữa, nếu các cường quốc đối đầu với nhau do những mâu thuẫn trong cuộc khủng hoảng Ukraine thì Kiev còn có nguy cơ bị đẩy vào một cuộc chiến tranh thế giới.

The Nation mới đây đã phỏng vấn 3 chuyên gia lớn gồm ông Michael Hudson, cựu chuyên gia kinh tế về cán cân thanh toán tại ngân hàng Chase Manhattan; Jeffrey Sommers, giáo sư kinh tế chính trị  tại Đại học Wisconsin-Milwaukee và ông James Carden, cựu cố vấn của Ban nghiên cứu quan hệ Nga - Mỹ, thuộc Bộ ngoại giao Mỹ. Điều đáng nói, cả 3 đều bày tỏ lo ngại về động cơ của phương Tây ở Ukraine.

Ví dụ, họ đều cho rằng Ukraine đang sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú mà nếu được phát triển, nó sẽ trở thành một nguồn tài sản khổng lồ cho người sở hữu. Các nguồn tài nguyên bao gồm các mỏ dầu, khí đốt, khoáng sản bao gồm cả uranium – một nguyên liệu cho các lò phản ứng và bom hạt nhân. Hai phần ba bề mặt của Ukraine được bao phủ bởi "đất đen" (một loại đất rất màu mỡ). Do vậy, mặc dù chưa được sử dụng đúng cách nhưng đã giúp Ukraine trở thành nhà xuất khẩu ngô lớn thứ 3 thế giới và lúa mì đứng thứ 5 thế giới. Các tập đoàn nông nghiệp Mỹ như Monsanto và Cargill không hề giấu giếm sự quan tâm đối với vùng đất này.

Liệu phương Tây có đang thực sự muốn cứu Ukraine?

Các tập đoàn năng lượng phương Tây cũng đang tìm cách tiếp cận nguồn dầu mỏ của Ukraine. Mùa xuân năm 2014, 3 tháng sau khi chính phủ thân phương Tây lên nắm quyền, công ty năng lượng Ukraine Burisma Holdings tuyên bố đã bổ nhiệm ông Hunter Biden, con trai của Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden, vào ban giám đốc.

Việc phương Tây tiếp cận các nguồn năng lượng Ukraine đang trở nên dễ dàng hơn khi Ukraine tiến hành thay đổi chính sách theo quy định trong Hiệp ước Liên kết Ukraine - EU.

Hơn nữa, các nguồn tài nguyên thô không phải là “phần thưởng” duy nhất mà phương Tây đang tìm kiếm ở Kiev

IMF hiện đang cho Ukraine vay với lý do giúp chính phủ trả nợ, phát triển kinh tế và thực hiện những cải cách cần thiết. Tuy nhiên, ông Hudson cho rằng, các khoản vay này chủ yếu là một công cụ để “trói” Ukraine vào một món nợ. Đây là một cách để Mỹ lợi dụng chính phủ Ukraine nhằm mở rộng quyền lực chính trị, kinh tế và quân sự trong khu vực. Hơn nữa, theo The Nation, gói cho vay của IMF không hề hỗ trợ cho những người dân Ukraine bình thường. Tổng thống Poroshenko đã từng nói với người dân rằng, các gói cho vay và cải cách sẽ không thể giúp họ cải thiện được cuộc sống.

The Nation dẫn lời phát biểu của ông Poroshenko hồi tháng Ba vừa qua: “Cuộc sống sẽ không thể sớm được cải thiện. Nếu ai đó cho rằng những cải cách là cách thức cải thiện cuộc sống của người dân thì đó là một sai lầm”.

Cũng cùng với quan điểm đó, ông Sommers cũng khẳng định, mức sống của người dân Ukraine sẽ không thể giống như mức sống ở Mỹ và phần lớn châu Âu thời kì hậu chiến bởi các chính sách cho Ukraine hiện tại “đối lập hoàn toàn” với những chính sách đã khiến châu Âu thịnh vượng sau Thế Chiến II.

Một số cải cách mà Kiev đang thực hiện sẽ khiến nhiều mặt hàng thiết yếu trở nên đắt đỏ hơn. Ví dụ, người dân sẽ không được hưởng trợ giá dầu sưởi ấm nữa. Theo ước tính, đến năm 2017, giá dầu sẽ tăng lên tới 280%.

Một người về hưu 77 tuổi có tên Valentina Podenko cho hay: “Tôi đoán sẽ phải nhịn ăn. Tôi không biết giá đầu sẽ tăng, đặc biệt là tăng khủng khiếp đến như vậy”.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ trang điện tử của The Nation, một tạp chí hàng tuần lâu đời nhất ở Mỹ. Ấn phẩm đầu tiên được xuất bản từ tháng 7/1865.

PHẠM KHÁNH (Lược dịch)