Khi em bé chào đời các ông bố bà mẹ thường kiểm tra bộ phận sinh dục ngoài của bé nhưng lại chỉ chú ý tới "con chim" mà bỏ quên mất hai tinh hoàn…

Nhiều phụ huynh sợ con đau không đi phẫu thuật sớm để lại hậu quả khôn lường  (Ảnh minh họa)
20 tuổi mới biết … lạc chỗ

Ths. BS Nguyễn Thế Lương, PGĐ BV thận Hà Nội cho biết: Khi em bé chào đời, một tâm lý thường thấy nhất ở các ông bố bà mẹ đó là kiểm tra bộ phận sinh dục ngoài của bé. Tuy vậy rất nhiều bố mẹ chỉ chú ý tới con chim mà bỏ quên mất hai tinh hoàn, do đó mà không phát hiện được tinh hoàn ẩn.

Tinh hoàn ẩn là một bệnh lý thường gặp, do tinh hoàn không nằm trong bìu mà nằm trên đường đi xuống bình thường từ hố thận đến bìu. Đây là một bất thường cơ quan sinh dục hay gặp nhất ở trẻ em. Tỷ lệ mắc khoảng 21% ở trẻ sinh thiếu tháng, 2 – 4% ở trẻ đủ tháng và 1% ở trẻ 1 tuổi; 90% tinh hoàn ẩn một bên, 10% tinh hoàn ẩn cả hai bên.

BS Lương cũng cho biết thêm, trẻ mắc tinh hoàn ẩn nếu không được điều trị kịp thời sẽ dễ mắc ung thư tinh hoàn, vô sinh và xoắn tinh hoàn. Trong đó, đáng lưu ý đến vấn đề vô sinh. Bởi trong trường hợp trẻ bị ẩn cả hai bên tinh hoàn thì tỷ lệ vô tinh rất cao, lên tới 89%.

Dẫn chứng điều này, BS Lương kể về một bệnh nhân ở Yên Bái cưới nhau 3 năm không có con. Sau khi điều tra bệnh sử, anh này kể với bác sĩ 20 tuổi mới biết tinh hoàn mình lạc chỗ sau một lần tình cờ đi khám sức khỏe. Ngay sau đó anh ấy đã phẫu thuật nhưng không còn khả năng làm bố.

Phẫu thuật càng sớm càng tốt

Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới, bệnh nhân tinh hoàn ẩn nếu được điều trị khi quá 15 tuổi, tỷ lệ có con tự nhiên chỉ còn 15%. Điều trị từ giữa 9-12 tuổi, tỷ lệ có con tự nhiên là 30%; giữa 5-8 tuổi là 40%; giữa 2-3 tuổi là 50% và giữa 1-2 tuổi là 90%.

Bác sĩ Nguyễn Bá Hưng, Bệnh viện Vinmec phân tích thêm, hai tinh hoàn bắt đầu được hình thành khi có sự nhập lại của tế bào mầm ưu thế thành dây tinh hoàn trong ụ sinh dục từ giai đoạn sớm của bào thai. 

Sự phát triển của tuyến sinh dục tinh hoàn bắt đầu từ tháng thứ hai của quá trình thai nghén. Trong những tháng tiếp theo, tinh hoàn tiếp tục phát triển và biệt hóa. Đến tháng thứ bảy, nó bắt đầu quá trình đi xuống bìu và thường ‘đến đích’ vào cuối tháng thứ chín. 

Một số trường hợp chưa xuống hết sẽ tiếp tục đi xuống trong những tháng đầu của thời kỳ nhũ nhi. Chính vì thế, trẻ đẻ non thường bị tinh hoàn ẩn.

“Nhiều bà mẹ thắc mắc tại sao tinh hoàn ẩn lại khiến trẻ vô sinh về sau? Điều này có thể hiểu rằng nhiệt độ ở bìu bình thường bao giờ cũng thấp hơn so với nhiệt độ của cơ thể. Nếu tinh hoàn ẩn trong bụng hoặc những nơi khác - khi gặp nhiệt độ cao bên trong cơ thể sẽ làm cho tinh hoàn không phát triển, làm giảm số lượng tế bào mầm trong tinh trùng. 

Tỉ lệ tinh trùng thấp kém là nguyên nhân đe dọa sức khỏe sinh sản. Với tinh hoàn ẩn 1 bên, tỉ lệ không có tinh trùng là 20 – 25%, nếu tinh hoàn ẩn cả 2 bên, tỉ lệ không có tinh trùng là 60-80%”- Bs Hưng nói.

Ths BS Lương cho biết, thời điểm cha mẹ đưa trẻ đi khám sẽ quyết định rất nhiều đến việc có bảo tồn được tinh hoàn hay phải cắt bỏ. Trẻ đến khám càng muộn thì khả năng bảo tồn càng thấp. Vì thế, BS Lương khuyến cáo cha mẹ nên kiểm tra cẩn thận. 

Theo đó, việc phát hiện tinh hoàn ẩn tương đối dễ, các bà mẹ khi tắm cho trẻ có thể sờ không thấy tinh hoàn nằm trong bìu ở một bên hay cả hai bên. Khám lâm sàng các bác sĩ có thể sờ thấy tinh hoàn trong ống bẹn. Siêu âm có thể phát hiện vị trí tinh hoàn, chỉ định chụp cộng hưởng từ với mọi trường hợp tinh hoàn nằm trong ổ bụng.

“Có hai phương pháp điều trị tinh hoàn ẩn là sử dụng thuốc nội tiết tố và phẫu thuật. Đối với việc điều trị bằng nội tiết tố, kết quả ghi nhận 15% bệnh nhân có hiệu quả, tinh hoàn càng ở vị trí cao thì càng dễ thất bại. Các bà mẹ thường lựa chọn phương pháp điều trị này vì tránh được cuộc phẫu thuật. Những tác dụng không mong muốn của liệu pháp này vẫn chưa có ghi nhận, ngoài việc sử dụng nội tiết có thể ảnh hưởng xấu tới sự sinh tinh trong tương lai.

Tuy nhiên, theo tôi thì nên chờ và theo dõi để tinh hoàn xuống bìu một cách tự nhiên trong năm đầu tiên của trẻ, với trẻ lớn hơn 12 tháng tuổi mà tinh hoàn vẫn không về đúng vị trí thì phẫu thuật là phương pháp điều trị duy nhất” – BS Lương khuyến cáo.

N. Huyền