EU mới đây đã lên tiếng cáo buộc chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã chuẩn bị danh sách những người sẽ bị trừng phạt vì đảo chính trước khi nó xảy ra. Nếu chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ vẫn kiên quyết thực hiện bước đi này, không loại trừ khả năng NATO sẽ loại Thổ....
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan.

EU mới đây đã lên tiếng cáo buộc chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã chuẩn bị danh sách những người sẽ bị trừng phạt vì đảo chính trước khi đảo chính xảy ra. Nếu chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ vẫn kiên quyết thực hiện bước đi này, không loại trừ khả năng NATO sẽ loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi tổ chức.

Ngày 18/7, Cao ủy châu Âu về chính sách láng giềng Johannes Han tuyên bố rằng việc bắt giữ hàng loạt và đe dọa xử trảm những thành viên tham gia đảo chính ở Thổ Nhĩ Kỳ không phải là hành động bắt buộc phải thực hiện sau đảo chính của chính quyền Tổng thống Erdogan. Có nhiều dấu hiệu cho thấy danh sách này đã được chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ chuẩn bị từ trước khi đảo chính xảy ra.

“Tất cả cho thấy đã có sự chuẩn bị từ trước. Danh sách những người bị bắt xuất hiện ngay sau khi xảy ra đảo chính và dường như nó đã được chuẩn bị từ trước đó để sẵn sàng sử dụng khi cần thiết”- Han nhấn mạnh.

Sau khi đảo chính xảy ra, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt gần 8 nghìn cảnh sát, hơn 6 nghìn quân nhân, trong đó có nhiều sỹ quan, quan tòa và các quan chức cao cấp.

Ngoài ra, chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ còn tuyên bố đang xem xét khả năng áp dụng hình phạt tử hình đối với các thành viên tham gia đảo chính. Hình thức tử hình đã được Thổ Nhĩ Kỳ hủy bỏ từ năm 2004 để có thể phù hợp với các tiêu chí đưa đất nước gia nhập EU.

Mặc dù đã ngăn chặn được đảo chính nhưng theo thông báo của Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ, nguy cơ tiếp tục xảy ra đảo chính vẫn đang hiện hữu. Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ đã bị cấm rời khỏi đất nước. Công dân Thổ Nhĩ Kỳ khi ra nước ngoài phải xuất trình thẻ bảo hiểm xã hội, còn những người sở hữu hộ chiếu nước ngoài cần xuất trình thẻ do cơ quan nơi họ đang làm việc cấp.

Sẽ có sự trả thù khủng khiếp?

Ngay trong đêm xảy ra đảo chính, các nước đối tác của Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó có Nga và Mỹ, đã nhanh chóng bày tỏ sự ủng hộ đối với bản thân ông Erdogan. Tuy nhiên, sau khi ông Erdogan đứng vững và có dấu hiệu sẽ “tắm máu” những phần tử nổi loạn, cộng đồng quốc tế lại đang tỏ ra hết sức quan ngại.Ngoại trưởng Bỉ Dide Reinders khẳng định, Bỉ lên án vụ đảo chính nhưng “đòi hòi chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ tuân thủ nghiêm sự tối thượng của pháp luật và tự do dân chủ. Cho dù cần trừng phạt những người tham gia đảo chính nhưng điều cần thiết là phải từ bỏ các biện pháp khác như thảo luận việc áp dụng hình thức tử hình”- Dide Reinders nhấn mạnh.

Còn Đại diện cấp cao EU về Đối ngoại và Chính sách An ninh Federica Megherini, những hành động vi phạm sự tối thượng của pháp luật sẽ không thể bào chữa bằng bất cứ hình thức nào. “Không có nước nào áp dụng hình thức tử hình có thể là thành viên của EU. EU luôn nhất quán trong việc phản đối áp dụng hình thức tử hình”- Federica Megherini khẳng định.

Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao và Hội nhập Áo Sebastian Kurtz trong buổi trả lời phỏng vấn báo Kurier đã khẳng định rằng Thổ Nhĩ Kỳ không nên áp dụng bất cứ biện pháp “thanh lọc” nào ngoài khuôn khổ luật pháp.

“Việc Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố sẽ xử tử những người tham gia đảo chính sẽ khiến những nổ lực thảo luận giữa EU và Thổ Nhĩ Kỳ về hủy bỏ quy chế thị thực trở nên vô nghĩa. Tuy nhiên, để trả đũa EU, Thổ Nhĩ Kỳ có thể mở cửa biên giới của mình để người nhập cư đến từ Syria tràn vào châu Âu’- một chuyên gia phân tích chính trị nhận định.

Việc Thổ Nhĩ Kỳ quay trở lại áp dụng hình phạt tử hình vốn bị hủy bỏ từ năm 2004 sẽ gây ra những phản ứng tiêu cực từ phía EU, cũng như đặt khả năng hợp tác giữa hai bên trong vấn đề nhập cư sẽ đi vào ngõ cụt. Nếu như điều này xảy ra, quan hệ EU-Thổ Nhĩ Kỳ sẽ trở nên bất ổn. Do đó, EU đang cố gắng gây sức ép lên Thổ Nhĩ Kỳ để nước này từ bỏ ý định này.

“Thổ Nhĩ Kỳ đã ký kết Nghị định thư số 6. Theo đó, hình phạt tử hình bị cấm áp dụng và điều đó cũng có nghĩa là Thổ Nhĩ Kỳ sẽ buộc phải tuân thủ nghiêm điều khoản này”- Giáo sư Nhikolai Topornin thuộc Học viện Quan hệ Quốc tế Moscow, Nga nhận định.

Theo giáo sư này, nếu như Tổng thống Erdogan vẫn quyết tâm xử tử các nhân vật liên quan đến đảo chính thì điều đó cũng đồng nghĩa với việc các thể chế Hiến pháp của Thổ Nhĩ Kỳ sẽ bị vô hiệu hóa. Khi đó, các thủ tục để Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập EU cũng sẽ bị hủy bỏ.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan và Tổng thống Mỹ Obama

Quan hệ Mỹ-Thổ Nhĩ Kỳ sẽ bị ảnh hưởng?

Sau đảo chính, Washington và Ankara đã tiến hành đối thoại về vấn đề này. Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Binali Yildirim đã lên tiếng đe dọa chấm dứt quan hệ hữu hảo với Mỹ nếu như Mỹ không chịu giao nộp giáo sỹ Fethullah Gulen cho phía Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Binali Yildirim khẳng định rằng Thổ Nhĩ Kỳ đã có đủ bằng chứng cho thấy Gulen dính líu đến đảo chính ở nước này. Bản thân giáo sỹ Gulen dù không ít lần khẳng định rằng không liên quan đến đảo chính nhưng cho biết đã sẵn sàng quay trở lại Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry vẫn kiên quyết khẳng định rằng chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ cần cung cấp cho Mỹ các bằng chứng thực tế cho thấy sự dính líu của Gulen đến hoạt động đảo chính để Mỹ có thể xem xét việc giao Gulen cho phía Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Kerry cũng nhấn mạnh thêm rằng những hành động hiện nay của Ankara buộc Mỹ phải cho rằng các tiêu chí dân chủ đang bị xâm phạm ở Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này có thể dẫn đến việc Thổ Nhĩ Kỳ sẽ bị mất quy chế thành viên trong NATO.

Theo đánh giá của Andrey Sushenov, thành viên Câu lạc bộ “Valdai”, việc Thổ Nhĩ Kỳ rút khỏi NATO sẽ tạo ra không ít vấn đề.

“Về nguyên tắc, Mỹ và NATO hoàn toàn có thể không cần đến căn cứ quân sự ở Thổ Nhĩ Kỳ để thực hiện chiến dịch quân sự ở Syria. Syria là quốc gia ven biển nên Mỹ hoàn toàn có thể sử dụng tàu sân bay. Tuy nhiên, nếu như Thổ Nhĩ Kỳ không còn là thành viên NATO thì mối quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Hy Lạp sẽ trở nên căng thẳng hơn. Quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ-Iraq trong vấn đề người Kurd cũng sẽ trở nên căng thẳng hơn”- AndreySushenov nhận định.

Theo Andrey Sushenov, hiện vẫn chưa có lý do nào để tước bỏ quy chế thành viên của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO. Hơn nữa, các lợi ích của NATO hiện hữu xung quanh Thổ Nhĩ Kỳ là không ít. Do đó, nhiều khả năng ông Erdogan sẽ phải cân nhắc kỹ khả năng áp dụng hình thức tử hình với những người nổi loạn. Hơn nữa, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không thể tử hình tất cả những người có dính líu đến đảo chính.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ tờ “Gazeta”.

Đức Dũng (lược dịch)