Theo Al Jazeera, thỏa thuận Nga – Mỹ hôm 10/9 không thể kết thúc được cuộc nội chiến Syria, thậm chí còn báo hiệu một tương lai ảm đạm cho Syria khi chỉ tập trung vào quân sự, không tính đến người dân Syria và thiếu hàng loạt yếu tố quan trọng khác.

Hãng tin Al Jazeera cho rằng, thỏa thuận hòa bình về Syria mới nhất giữa Nga và Mỹ chỉ đơn thuần phản ánh cam kết chiến lược quân sự chung giữa hai nước, với mục tiêu chính là để chia cắt Jabhat Fateh al-Sham (trước đây gọi là Mặt trận al-Nusra Front) và tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) khỏi các nhóm phiến quân khác.

Thỏa thuận cũng kêu gọi chấm dứt bắn phá các khu vực dân sự, mở hành lang nhân đạo và phi quân sự hóa các tuyến đường vận tải trọng điểm. Tuy nhiên, Al Jazeera cho rằng những biện pháp này chỉ tạo ra ảo tưởng hòa bình ngắn hạn bởi nó không thiết lập bất cứ chuyển động gì về cơ chế chính trị. Thay vào đó, thỏa thuận chỉ hội tụ những mối quan tâm và chiến lược giữa Mỹ và Nga. Dù sự hội tụ đó cũng rất cần để chấm dứt xung đột Syria nhưng nó cũng không thể đạt được mục tiêu do chỉ tập trung vào quân sự.

Cuộc nội chiến Syria sẽ chẳng thể kết thúc với một thỏa thuận hời hợt mới  giữa Nga và Mỹ?

Các nhóm phiến quân Syria, đặc biệt là Jabhat Fateh al-Sham, đang trà trộn vào các khu dân cư. Khi các nguồn viện trợ từ nước ngoài bị giảm đi, những nhóm này đã phải tăng cường hợp tác với nhau để duy trì, tiến hành các chiến dịch quân sự cũng như kiểm soát lãnh thổ.

Do vậy, những người đang quan tâm đến xung đột Syria đều biết rõ rằng, chiến lược chia cắt Jabhat Fateh al-Sham và IS khỏi các nhóm phiến quân khác đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Tuy vậy, một số nhóm đông và mạnh giống như Jabhat Fateh al-Sham đang tìm mọi cách hợp tác với các nhóm khác để duy trì sự hiện diện trên các chiến trường. Chính vì thế, việc chia cắt những mạng lưới vừa đông vừa mạnh này gần như là điều không thể.

Điều đó đã được chứng minh trong thỏa thuận hòa bình được kí kết hồi tháng Hai. Khi đó Al-Nursa đã bị buộc phải rút khỏi các khu vực dân sự nhưng ngay khi thỏa thuận sụp đổ, nhóm này quay trở lại ngay lập tức. Tình trạng quân sự hiện đang lỏng lẻo tới mức các nhóm vũ trang có thể xuất hiện và biến mất khỏi các khu vực dân sự một cách rất dễ dàng.

Bạo lực vẫn tràn lan ở Syria.

Ngoài ra, trong thỏa thuận mới được kí kết hôm 10/9, Mỹ ca ngợi cam kết ngừng không kích vào các khu vực dân sự là một bước tiến rõ rệt. Xét ở một mức độ nào đó thì bình luận đó là đúng bởi nó có thể chấm dứt được việc thường dân trở thành nạn nhân của các vụ ném bom trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, thỏa thuận chỉ áp dụng đối với các cuộc không kích chứ không áp dụng cho cả các cuộc tấn công dưới mặt đất. Từ đó, các cuộc không kích có thể dừng lại nhưng hàng chục ngàn phiến quân khác sẽ làm gì? Chẳng có lý do gì để họ ngừng bắn với một thỏa thuận như vậy.

Việc mở các hành lang nhân đạo đúng là sẽ mở đường cho hàng hóa viện trợ vào Syria dễ dàng hơn nhưng đó cũng có thể khiến cho các cuộc tấn công diễn ra thường xuyên hơn khi các nhóm phiến quân nhăm nhe cướp những hàng hóa này.

Vậy tình hình Syria sẽ thay đổi ra sao sau ngày thỏa thuận có hiệu lực? Nga đảm bảo sẽ kiểm soát tình hình bạo lực ở Syria. Tuy nhiên, với tình trạng bạo lực tràn lan như hiện nay thì mục tiêu đó sẽ chỉ là ảo tưởng.

Theo AL Jazeera, thỏa thuận hôm 10/9 chỉ là sự đồng thuận mới giữa Nga và Mỹ về một kết quả có thể chấp nhận được ở Syria. Tuy nhiên, với các điều khoản trong thỏa thuận thì kết quả khiêm tốn đó cũng khó có thể đạt được.

Ngoài ra, AL Jazeera cũng cho rằng, thỏa thuận Nga – Mỹ thiếu rất nhiều yếu tố quan trọng. Những nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc trước đây, như nghị quyết số 2254 và 2268, cung cấp cái nhìn bao quát hơn về cuộc xung đột, cũng như những biện pháp cần thiết để thúc đẩy một giải pháp hòa bình. Theo đó, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho rằng cần phải có một sự chuyển đổi chính trị và một giải pháp chính trị cho cuộc xung đột. Thỏa thuận Nga – Mỹ không hề đề cập tới vấn đề đó.

Hơn nữa, cũng theo AL Jazeera, bất kỳ thỏa thuận hay tiến trình hòa bình nào nhằm chấm dứt xung đột Syria cũng phải giải quyết được những vấn đề nghiêm trọng và dài hạn, có vai trò quan trọng đối với người dân Syria bao gồm việc đưa người tị nạn hồi hương, sắp xếp nơi giam giữ tù nhân, chuyển tiếp quá trình pháp lý và tái thiết đất nước. Đáng buồn là thỏa thuận Nga và Mỹ lại chẳng đả động gì tới những yếu tố đó.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ Al Jazeera, một công ty truyền thông quốc tế đặt trụ sở tại Doha, Qatar. Al Jazeera, đã thu hút được sự chú ý từ quốc tế sau vụ khủng bố 11/ 9 nhờ một kênh truyền hình chuyên đưa tin trực tiếp từ chiến trường Afghanistan.

PHẠM KHÁNH (Lược dịch)