Thứ trưởng Bộ KHĐT: Rủi ro tham nhũng từ các dự án BOT là lớn nhất!

Nam Anh

"Cách làm thế nào để chuẩn mực chúng tôi khẳng định Bộ KHĐT có ngay từ đầu từ năm 2009. Thực tế chứng minh những gì chúng tôi đặt ra đã không được làm nên bây giờ bộc lộ một số hậu quả”.
Thứ trưởng Bộ KHĐT Đặng Huy Đông.

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KHĐT), Đặng Huy Đông chia sẻ xung quanh những ồn ào đầu tư và thu phí các dự án BOT thời gian gần đây.

Rủi ro tham nhũng từ các dự án BOT là lớn nhất!

Thứ trưởng Đặng Huy Đông cho biết, ngay từ khi làm chính sách cho các dự án PPP năm 2009, Bộ KHĐT đã nhận định thu phí đường BOT là một thu thuế.

Thông thường, Nhà nước thu thuế trước của người dân sau đó dùng ngân sách làm đường. Khi ngân sách không đủ tiền để đầu tư công, Nhà nước để doanh nghiệp làm đường sau đó thu phí là cách để người sử dụng đường trả tiền trước.

"Nhưng dùng cách trả tiền trước hay trả tiền sau cũng không thể "tù mù" vấn đề tài chính, lợi ích được. Đây là quyền lợi của người dân, người dân được quyền đòi hỏi sự minh bạch, công bằng", Thứ trưởng Đặng Huy Đông khẳng định.

Vị Thứ trưởng chia sẻ ngay từ năm 2009, ông đã chỉ rõ về việc nhiều nước trên thế giới cảnh BOT là rủi ro tham nhũng lớn nhất. "Nếu làm đúng, làm tốt các dự án BOT rất có lợi cho mọi quốc gia, nhiều quốc gia đã thành công. Nhưng nếu làm không tốt, không đúng quy trình, nới lỏng một chút thôi thì rủi ro tham nhũng từ các dự án BOT là lớn nhất  trong các loại tham nhũng", Thứ trưởng Đông cho biết.

Chưa tường minh chi phí, xã hội còn bức xúc

Tại sao không công khai được chi phí xây dựng đường BOT và lưu lượng xe đi lại trên tuyến đường? - Thứ trưởng Đông đặt câu hỏi. Tại sao phải giấu giếm các con số đó trong khi đây là hai con số quyết định đến giá thu phí, thu phí thế nào cho hợp lý. "Cả hai con số đó chúng ta làm "tù mù", chừng nào các con số đó chưa được công khai minh bạch thì xã hội và doanh nghiệp còn ý kiến, bức xúc", vị Thứ trưởng đánh giá.

Bất kỳ người dân bình thường cũng có thể tính ra chí phí và thời gian thu phí dễ dàng bằng các phép toán nếu có con số về lưu lượng xe, chi phí xây dựng ban đầu. 

“Tôi không hiểu tại sao có việc đếm lưu lượng xe trên đường cũng không được công khai. Như việc cổ đông Cienco1 đặt máy quay phim, chụp ảnh phương tiện vì nghi ngờ thất thoát phí tại BOT Pháp Vân – Cầu Giẽ để để đảm bảo quyền lợi cổ đông trong đấy mà cũng bị cấm, bị tịch thu. Bản thân cái đấy đã nói lên sự thiếu tường minh.

Về thu phí đường tránh, từ những năm trước tôi đã nói về việc làm một đường như thu phí một đường lợi ích như thế nào qua trường hợp đường tránh Tào Xuyên rồi. Bộ KHĐT đưa phóng viên Báo Đấu thầu đi trực tiếp ngồi 3 ngày 3 đêm tại trạm Tào Xuyên để đếm lượng xe qua lại cả ngày thường lẫn cuối tuần. Chúng tôi làm vậy để biết với số liệu ấy, lưu lượng ấy thì bao nhiêu năm thu xong phí đường tránh Thanh Hóa tại Tào Xuyên”, Thứ trưởng chia sẻ.

Đặc biệt, Thứ trưởng Bộ KHĐT lưu ý trường đất đai xung quanh các dự án BOT. Ông cho rằng người dân bình thường đều có khả năng tính toán được giá trị “hai mảnh đất cạnh con đường đấy sau làm đường nếu là nhà ba tầng, nhà 30 tầng hay 60 tầng sẽ tăng giá lên bao nhiêu”. “Ai cũng nhận ra lợi ích ở đấy. Tại sao cơ quan nhà nước không cộng trừ nhân chia ra được?”, Thứ trưởng Bộ KHĐT đặt nghi vấn.

“Bây giờ cơ quan nhà nước nói để tư nhân đứng ra làm toàn bộ dự án BOT về giao thông công cộng bằng luận điểm nhà nước không có tiền phải để tư nhân làm chứ. Còn đất đai ở đằng sau các dự án là gì? Đấy là không song phẳng”, Thứ trưởng Đông nêu quan điểm.

Vai trò của quản lý nhà nước nhà nước phải đảm bảo hài hòa cân bằng, nhân dân phải dựa vào cơ quan quản lý nhà nước.

Phải hài hòa lợi ích trong sự tường minh

Thứ trưởng Bộ KHĐT tâm tư, cơ quan quản lý dự án BOT vẫn hay dùng từ hài hòa lợi ích giữa các bên. Tuy nhiên, theo ông phải hài hòa phải trong sự tường minh, muốn hài hòa trước hết phải minh bạch rõ ràng.

Ông Đông dẫn chứng, Bộ KHĐT là cơ quan đưa ra các chính sách về đầu tư PPP, đến bây giờ các đơn vị vẫn vận động hành lang để bỏ đấu thầu, bỏ đầu tư PPP đi. Hiện nay, cơ quan quản lý dự án BOT đều thụ động, việc tính toán chi phí, lập đề án đều đưa hết cho doanh nghiệp tự làm. Sau đó doanh nghiệp, cùng cơ quan quản lý với vài chuyên viên, vài chuyên gia cùng ngồi lại, bằng quan hệ thông qua hết. Các con số về dự án đều nhận xét chung chung.

Vị Thứ trưởng cho biết, suốt quá trình làm chính sách PPP mà BOT là một trong những hình thức, Bộ Kế hoạch và Đầu tư nói rõ nguyên tắc là việc thiết kế đề án phải dùng ngân sách nhà nước chủ động tính toán chi phí. Cơ quan quản lý phải chủ động với con số đầu vào đầu ra, chủ động tính toán về lưu lượng xe bởi con số lưu lượng vô cùng quan trọng trong tính toán chi phí.

“Nhà nước phải bỏ tiền ra nghiên cứu  tính toán các chi phí đấy, thuê các chuyên gia hàng đầu. Nếu dự án lớn có thể thuê chuyên gia quốc tế về làm mẫu cho một hai dự án. Bộ KHĐT chỉ mong muốn có thế thôi, chuyên gia nước ngoài làm mẫu cho 1 – 2 cung đường sau đó chúng ta có thể học tập theo. Riêng về tư vấn dự báo lưu lượng giao thông họ phải thuê 3 đơn vị khác nhau để bảo đảm tính độc lập”, ông Đông cho biết.

Đối với các doanh nghiệp thực hiện phải chọn đơn vị có kinh nghiệm, có tiềm lực tài chính.

Cho biết không có con số thực tế nhưng nhìn theo hướng doanh nghiệp, nhưng theo Thứ trưởng Đông, nếu không có tính toán chi tiết, tù mù trong việc đếm lưu lượng, doanh nghiệp phải chọn cách báo cáo hạ lưu lượng, tăng chi phí và chọn khả năng thu phí cao nhất, thời gian thu dài nhất để đảm bảo lợi ích.

Thứ trưởng Đông nhận định: "Cả quá trình chúng ta đầu tư BOT không theo quy tắc nào dẫn đến hậu quả bây giờ”.

Trước câu hỏi về trách nhiệm của Bộ KHĐT, Thứ trưởng Đặng Huy Đông nêu quan điểm: “Bộ KHĐT chủ trì nhưng chúng tôi cần đồng thuận trong Chính phủ, đồng thuận của xã hội để ủng hộ cho việc quản lý đấu thầu và quản lý PPP (mà BOT là một trong số đó) phải theo chuẩn mực. Còn bài toán làm thế nào để chuẩn mực chúng tôi khẳng định Bộ KHĐT có ngay từ đầu từ năm 2009. Thực tế chứng minh những gì chúng tôi đặt ra đã không được làm nên bây giờ bộc lộ một số hậu quả”.

cùng chuyên mục
Kéo xuống để xem tiếp nội dung
Xem thêm trên infonet