Hút thuốc lá gây ra khoảng 16,9% tổng số ca tử vong, thế nhưng hiện giá thuốc lá rất rẻ trong khi các sản phẩm thiết yếu như sữa cho người già, trẻ em, người ốm thì có giá thành rất cao - TS Lê Đăng Doanh nhận định.

Chuyên gia kinh tế Lê ĐĂng Doanh nói như vậy tại tọa đàm về “Chính sách thuế Tiêu thụ đặc biệt và sức khỏe cộng đồng” chiều 4/4 nhằm làm rõ vai trò của Thuế TTĐB với Y tế Công cộng.

Theo Bs. Phạm Thị Hoàng Anh, Giám đốc Health Bridge Việt Nam, thuốc lá, rượu bia giá rẻ là nguyên nhân số 1 gây nên “nạn dịch” hút thuốc lá rượu bia tại Việt Nam, đặc biệt ở vùng nông thôn Việt Nam  dẫn đến những hệ lụy to lớn về sức khỏe, gánh nặng kinh tế và xã hội. Việt Nam là nước có mức tiêu thụ rượu, bia đứng thứ nhất ở ASEAN và thứ 3 tại Châu Á. Sử dụng rượu, bia gây ra 5,7% tổng số ca tử vong , 4,7% tổng gánh nặng bệnh tật tính bằng DALY của Việt Nam và tỷ lệ tiền chi từ túi hộ gia đình trên tổng số chi y tế lên tới 49% năm vào năm 2010.

BS Hoàng Anh cho biết: Hút thuốc lá ước tính gây ra 16,9% tổng số ca tử vong tương đương 74.710 ca tử vong và 8,8% tổng gánh nặng bệnh tật. 

Tuy nhiên việc việc điều chỉnh giá tính thuế TTĐB tại Nghị định 108 và Thông tư 195 đang vấp phải sự phản đối của các doanh nghiệp, hiệp hội thuốc lá rượu bia. Hiệp hội Bia -Rượu – Nước giải khát (VBA) và các doanh nghiệp sản xuất các mặt hàng này kiến nghị  Chính phủ đẩy lùi việc thực thi Nghị định 108 sớm nhất vào 1/1/2017.

Tuy nhiên, trước kiến nghị này, Liên minh Phòng chống các Bệnh không lây nhiễm và Hội Y tế Công cộng cho rằng vận động của Hiệp hội Bia-Rượu-Nước Giải khát đang trực tiếp cản trở các cố gắng bảo vệ lợi ích sức khỏe công cộng.

Theo TS. Hà Huy Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia thì thuế TTĐB có vai trò rất quan trọng với ngân sách. Thuế TTĐB hiện đóng góp khoảng 7% tổng thu ngân sách, trong đó thuế TTĐB rượu bia và thuốc lá chiếm tới 60% thuế tiêu thụ đặc biệt.

Chính vì vậy, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, việc tăng thuế TTĐB với rượu bia và thuốc lá một mặt giúp tăng thu ngân sách, điều này có ý nghĩa rất lớn nhất là trong bối cảnh hiện nay khi ngân sách Nhà nước đang bội chi và đang trong tình trạng phải vay nợ mới để trả nợ cũ.  Mặt khác, trong khi sử dụng thuốc lá và lạm dụng rượu bia đã và đang đem lại rất nhiều hệ lụy đến sức khỏe và xã hội, thì ở Việt Nam hiện nay lại đang tồn tại sự mất cân đối. 

Đó chính là nghịch cảnh khi các sản phẩm gây hại đến người tiêu dùng (rượu bia, thuốc lá) thì có giá thành rất rẻ trong khi các sản phẩm thiết yếu, phục vụ cho những đối tượng rất nhạy cảm như là sữa cho người già, trẻ em, người ốm thì có giá thành lại rất cao. 

"Việc tăng thuế với rượu bia và thuốc lá là cần thiết để tăng giá thành của các sản phẩm cần được hạn chế tiêu dùng này, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật liên quan” – TS Lê Đăng Doanh nhấn mạnh.

Đồng tình với quan điểm này, Ths.Bs Nguyễn Tuấn Lâm cán bộ Văn phòng Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam chia sẻ "Việc tăng thuế là một biện pháp cùng thắng (Win-Win) cả cho chính phủ và người dân trong tình cảnh ngân sách thâm hụt nặng nề. Người dân tránh bệnh tật, nhà nước có nguồn thu bổ sung. Kinh nghiệm từ 2 nước láng giềng Thái Lan và Philippines đã chứng minh điều này là đúng.

N. Huyền