Doanh nghiệp xi măng phân tán nhỏ lẻ nên phải bán hàng qua khâu trung gian, dẫn tới giá xuất khẩu bị thương lái ép xuống rất thấp…

Thực tế này được ông Lương Thanh Tùng – Phó tổng giám đốc Công ty CP Xi măng Hạ Long nêu lên tại hội thảo “Xuất khẩu xi măng hướng tới tăng trưởng bền vững” do Bộ Công thương phối hợp với Bộ Xây dựng tổ chức sáng 23/4.

Theo ông Lê Văn Tới - Vụ trưởng Vụ Vật liệu Xây dựng (Bộ Xây dựng), tuy mới 4 năm gia nhập thị trường xuất khẩu song giá xuất khẩu xi măng của Việt Nam có chiều hướng tăng qua từng năm, mức bình quân khoảng 2 USD/tấn/năm. Như đầu năm 2014, giá xuất khẩu dưới 38 USD/tấn, tăng dần lên 39,5 – 40 USD/tấn vào quý 2/2014. Năm 2014 Việt Nam xuất khẩu 4 triệu tấn xi măng và 15,1 triệu tấn clinker (tăng 15% so với 2013).

Tuy nhiên, bước sang năm 2015 tình hình xuất khẩu xi măng đang có chiều hướng giảm đáng kể cả về giá và sản lượng.

Ông Nguyễn Anh Quân – Trưởng phòng Quản lý thị trường và chính sách bán hàng – Tổng công ty CP Xi măng Việt Nam (Vicem) cho hay, giá xuất khẩu xi măng đã giảm từ “đỉnh” 40 USD/tấn xuống mức khá sâu. Cùng với đó, sản lượng xuất khẩu bình quân chỉ đạt 2 triệu tấn/tháng, và riêng trong tháng 3/2015 sản lượng này chỉ đạt vỏn vẹn 1 triệu tấn/tháng.

Xuất khẩu qua khâu trung gian, DN xuất khẩu xi măng Việt Nam bị ép giá mạnh

Đưa ra lý do của sự giảm tốc xuất khẩu xi măng, clinker trong quý 1/2015, ông Quân cho rằng, một phần là do một số nhà xuất khẩu chính trong khu vực như Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc… tăng lượng xuất khẩu khoảng 5-6 triệu tấn do nhu cầu nội địa thấp và dây chuyền mới đi vào hoạt động. Ngoài ra, bất ổn chính trị tại Bangladesh (thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam – 83%) trong quý 1/2015 đã làm giảm mạnh nhu cầu nhập khẩu. Một nhân tố nữa là chính sách chống bán phá giá của Chính phủ Đài Loan sẽ gây nhiều khó khăn khi nhập khẩu clinker từ Việt Nam vào thị trường này.

Nhưng có một nguyên nhân quan trọng khác được đại diện Vicem cũng như nhiều DN sản xuất, xuất khẩu xi măng khác thẳng thắn đưa ra, đó là do DN xuất khẩu xi măng chỉ tập trung vào một số thị trường truyền thống, dẫn tới việc bị thương lái trung gian ép giá.

“DN xi măng phân tán nhỏ lẻ nên phải bán hàng qua khâu trung gian, dẫn tới giá xuất khẩu xi măng bị thương lái trung gian ép xuống rất thấp… Thậm chí, thương lái còn dùng “chiêu” chia rẽ thị trường khiến DN xuất khẩu xi măng bị giảm lợi thế cạnh tranh”- ông Lương Thanh Tùng – Phó tổng giám đốc Công ty CP Xi măng Hạ Long nói thẳng.

Trưởng phòng Quản lý thị trường và chính sách bán hàng của Vicem còn thông tin, “bị thương lái ép giá dẫn tới thực tế buồn, là chính các nhà xuất khẩu Việt Nam tự giết nhau, phá giá thị trường”. Ông dẫn chứng: khi thị trường khu vực lên 1 USD/tấn, DN xuất khẩu Việt chỉ lên giá 0,5 USD/tấn; nhưng khi thị trường giảm 2 USD/tấn, các DN giảm tới 4 USD/tấn. “Như vậy sẽ cực kỳ thiệt thòi cho các DN xuất khẩu trong nước, đặc biệt với các DN nhỏ”- ông khảng khái và nói thêm, 4 năm “mở cửa” thị trường xuất khẩu, mặt hàng xi măng và clinker đã tìm được một số thị trường “chân rết” như Singaore, Bangladesh, Hồng Kông, Đài Loan… nếu DN xuất khẩu Việt Nam biết liên kết để chia sẻ thông tin thì lợi ích mang lại là rất lớn.

“Tới lúc này các DN phải liên kết chặt chẽ với nhau để có thông tin kịp thời, tránh để tái diễn tình trạng nhà nhập khẩu bị thương lái nước ngoài chèn ép, dẫm chân lên nhau”- ông Quân bày tỏ.

Để được lợi về giá xuất khẩu, với kinh nghiệm của một DN chiếm thị phần xuất khẩu 23% ông Quân chia sẻ, các DN xuất khẩu phải kết nối với các nhà vận chuyển để giảm giá cước vận tải xuống. Hiện mức giá này chiếm khoảng 1/4  (từ 8-10 USD/tấn) giá thành xuất khẩu nên đã làm giảm sức cạnh tranh về giá của DN.

Hơn nữa, một kinh nghiệm “sống còn” trong xuất khẩu xi măng, là không nên “trói” tất cả hợp đồng xuất khẩu dài hạn hoặc ngắn hạn, mà nên phân chia tỷ lệ hợp lý: một phần xuất khẩu dài hạn, một phần xuất khẩu khoán từng chuyến hoặc tối đa theo tháng. “Phân chia sản lượng xuất khẩu như vậy DN sẽ chủ động hơn về giá, khi giá xuất khẩu lên “ăn” lên, giá xuống “ăn” xuống” – ông nói.

Đồng tình với quan điểm của những “người trong cuộc”, ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) nhấn mạnh, trong khi xuất khẩu có thể giúp DN tiêu thụ nhanh một lượng lớn sản phẩm, thì khách hàng trong nước vẫn rất quan trọng. Vì thế, cần xác định tỷ lệ sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Cũng nhấn mạnh sự liên kết giữa các DN là không thể thiếu, ông Hải lưu ý, các DN cũng cần nắm bắt diễn biến thị trường xi măng thế giới để điều chỉnh kịp thời hoạt động sản xuất, tăng giảm nguồn cung để tránh bị ép giá, giữ giá bán ổn định, và có chiến lược dài hạn về hoạt động sản xuất kinh doanh.

Còn theo ông Lương Thanh Tùng, ngành xi măng phải xác định, xuất khẩu xi măng, clinker là chiến lược lâu dài hay chỉ mang tính thời vụ, thì mới mong có sự phát triển bền vững và thoát khỏi “chiêu” ép giá của thương lái trung gian.

Nguyễn Hoài