Không biết tự lúc nào giếng làng dần biết mất trong tâm tưởng hồn cốt của làng quê Việt. Một ngày đi trên đường tôi chợt nhìn thấy những cái giếng làng bị vùi lấp mất bạc màu thời gian.

Giếng làng đã chìm vào giấc ngủ êm đềm của một thời quá khứ tươi mát làm sao! Tìm đâu mạch ngầm tĩnh lặng của làng quê khi xưa.

Xưa kia, giếng làng là một trong những huyết mạch của làng quê. Cây đa – giếng nước – mái đình có thể gọi là những đặc trưng khó tách khỏi nỗi nhớ của biết bao người gìn giữ hồn xưa cõi làng. Những giọt nước mát của giếng làng thực khó tìm ở bất kì nơi đâu. Những cái giếng còn thơm mùi rêu phong thực sự gắn chặt với nỗi nhớ làm sao quên được. Nhớ những trưa nắng hè, tôi cùng đám bạn vui chơi lấm lem bùn đất về gột rửa dưới làn nước mát rượi. Làn nước ngày xưa thấm đẫm vị ngọt quê hương tưới mát tâm can cho ta một tâm hồn thư thái, bình yên đến lạ kì. Làn nước đắm say tắm mát tâm hồn một đời ấu thơ, đẩy lùi cái nóng mùa hạ.

Giếng làng ngày xưa thật thi vị, đẹp đẽ làm sao. Giếng làng là nơi mọi người tụ tập để tận hưởng sự thanh khiết của đất trời đã gắn kết biết bao trái tim của tình làng ngõ xóm. Bất chợt một buổi chiều có chàng trai làng ra hàn huyên tâm sự với cô gái tuổi đôi mươi đang giặt giũ bên giếng làng mà họ đã trở thành những cặp đôi thanh mai trúc mã, rồi họ đến bên nhau đến bên tình quê đậm đà khói rạ. Rồi giếng làng nơi mà khách lạ đến tận hưởng nguồn nước mát lạnh của làng ta. Giếng làng là một phần không thể thiếu trong sự liên kết tình làng nghĩa xóm, trong sự thống nhất của những dư vị gắn kết trái tim với trái tim.

Bước vào cổng làng sẽ là một lũy tre xanh mướt reo vui, đầm sen tỏa hương ngan ngát thơm cả một vùng trời, hồn đất linh thiêng ngun ngút khói nhang của mái đình, cây đa lặng lẽ phủ bóng tỏa bóng mát gọi lũ chim về ca hát… Giếng làng chễm chệ dành cho mình một góc nơi trời đất giao hòa để cho ra nguồn nước nuôi dưỡng sữa ngọt của biết bao đứa trẻ thấm mùi đất quê nhà. Bước chân đầu đời khắc sâu với giếng làng kể từ thuở nằm nôi, giọt nước trong lành như giọt sữa của mẹ trắng trong nhưng tâm hồn chân chất, giản dị, đầy yêu thương. Để rồi lớn lên bay đến những phương trời xa lạ mà tâm hồn vẫn thầm nhớ, thầm ước ao một ngày được quay về hồn quê bến cũ: “Tròn tròn giếng nước gốc đa/ Ai gần nhớ ít, ai xa nhớ nhiều” (Ca dao).

 Ngày nay, giếng làng phần nhiều đã không còn nữa. Thay vào đó là giếng khoan, giếng máy. Một vài cái giếng làng may mắn còn sót lại được con người đặt máy bơm hút cạn mạch nước. Dặt dìu lang thang chiều quê muốn tìm về giếng làng quê nhà ngày xưa mà sao khó đến thế. Giếng làng đã lặng lẽ rời bỏ chúng ta trong nền văn minh hiện đại đang dần phủ bóng làng quê. Hồn quê xưa rơi vào mong manh, hi vọng được gìn giữ để nét đẹp ngàn đời của làng quê được thắp lên, tỏa sáng. Có lẽ mọi thứ đã đổi thay làm con tim mong ngóng, hồi tưởng. Làng quê từ khi sinh ra đã gắn chặt với những hình ảnh giản dị như thế, cây đa – giếng nước – mái đình có lẽ sẽ đi vào tâm khảm của những kỉ niệm đẹp, gắn chặt trong trái tim.

PHAN NAM/Báo Bình Thuận