Tổng thống Philippines Duterte đang tận dụng Nga và Trung Quốc làm chiêu bài để mặc cả với Mỹ. Và Manila cũng không từ bỏ quan hệ liên minh với Washington để nghiêng hẳn sang Bắc Kinh.

Bắt đầu từ hôm 4/10, 1.400 lính thủy đánh bộ và Hải quân Mỹ sẽ huấn luyện cho 500 binh lính Philippines. Cuộc tập trận chung mang tên Balikatan dự kiến diễn ra từ ngày 4 - 12/10 trên các đảo Luzon và Palawan của Philippines. Đây có thể là cuộc diễn tập cuối cùng nếu như tuyên bố của Tổng thống Rodrigo Duterte là sự thật. 

Trước đó, hôm 28/9 tại Hà Nội, Tổng thống Duterte đã có bài phát biểu nhấn mạnh: ""Mỹ đang lên kế hoạch tiếp tục tổ chức tập trận quân sự, điều mà Trung Quốc không mong muốn. Tôi xin thông báo đây sẽ là cuộc tập trận quân sự cuối cùng giữa Philippines và Mỹ".

Binh lính Mỹ - Philippines tham gia cuộc diễn tập chung năm 2014. 

Tuyên bố của ông Duterte đã buộc cả Bộ trưởng Quốc phòng và Ngoại giao Philippines lên tiếng đính chính. "Không, ông ấy không nói như vậy", tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng dẫn lời Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Perfecto Yasay. 

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Philippines ra thông báo: "Bộ trưởng Delfin N. Lorenzana sẽ thảo luận với Tổng thống để xác nhận thông tin và có thêm sự chỉ đạo. Như đã nói ban đầu, tất cả các thỏa thuận và hiệp ước với Mỹ vẫn còn hiệu lực. Vì sự thành công của các cuộc tập trận, chúng tôi sẽ tiến hành thảo luận thêm với những người đồng cấp Mỹ". 

Sau khi Mỹ rút khỏi Philippines cách đây 25 năm, nhiều đời Tổng thống Philippines đã tìm cách "bình thường hóa" quan hệ với Washington. Điển hình, cựu Tổng thống Benigno Aquino III chính là người thúc đẩy Hiệp ước Hợp tác quốc phòng tăng cường nhằm cho phép Mỹ thiết lập các cơ sở quân sự thường trực ngay trong căn cứ quân sự của Philippines. 

Cụ thể, hồi tháng Ba - ngay trước thời điểm diễn ra bầu cử Tổng thống Philippines, Manila và Washington đã thông qua danh sách 5 căn cứ ở Philippines để Mỹ luân phiên triển khai quân và chuẩn bị các cơ sở vật chất hỗ trợ cho chiến lược xoay trục sang châu Á - Thái Bình Dương. Đáng chú ý là 4 trong số 5 căn cứ trên là các căn cứ không quân đặt trên các đảo Luzon, Palawan, Cebu và Mindanao. Căn cứ Fort Magsaysay, phía bắc thủ đô Manila, là căn cứ bộ binh duy nhất mà Mỹ triển khai ở Philippines. 

Tuy nhiên, Tổng thống đương nhiệm Philippines Duterte lại dường như có kế hoạch khác cho Fort Magsaysay và tiến hành ký kết một thỏa thuận mới với Mỹ. Cụ thể hồi tháng trước, ông Duterte cho biết Trung Quốc đã đề xuất giúp đỡ Philippines trong "cuộc chiến chống ma túy" bằng cách xây một trại cải tạo cho những người nghiện ngay trong căn cứ Fort Magsaysay.

Ngay từ chiến dịch tranh cử, ông Duterte đã theo đuổi chiến lược chuyển sang thắt chặt quan hệ với Trung Quốc và có những lời lẽ công kích Mỹ. Thậm chí, sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống, ông Duterte đã gọi đại sứ Mỹ là "dân đồng tính" nhưng lại nồng nhiệt đón tiếp các phái đoàn ngoại giao Trung Quốc và đánh tiếng mở rộng quan hệ với Nga. 

Tuy nhiên, cựu đại sứ thường trực của Philippines tại Liên Hợp Quốc, ông Lauro Baja cho rằng Tổng thống Duterte sẽ không phá vỡ hiệp ước đồng minh với Mỹ. Theo ông Baja, Tổng thống Duterte đang sử dụng ván bài thắt chặt thêm quan hệ với Trung Quốc và Nga để "mặc cả" với Mỹ. 

Cũng theo ông Baja, quân đội Philippines sẽ cố gắng thuyết phục Tổng thống Duterte không chấm dứt mối quan hệ đồng minh với Mỹ bởi lâu nay "các lực lượng vũ trang Philippines đã phụ thuộc quá nhiều vào vũ khí và trợ giúp từ phía Mỹ". "Họ đã thiết lập mạng lưới hoạt động với Mỹ chứ không phải là Trung Quốc và Nga", ông Baja nói. 

Trong khi đó, ông Teodoro Locsin, người mới được Tổng thống Duterte chỉ định làm đại diện thường trực tại Liên Hợp Quốc lại khá lạc quan về việc Mỹ "sẽ bỏ ngoài tai những lời công kích bởi người Mỹ là người có lý trí, họ sẽ nghiên cứu và suy nghĩ". 

Theo ông Locsin, Mỹ đã có phản ứng hòa nhã trước những động thái mang tính khiêu khích của Tổng thoosngg Duterte khi khẳng định “Washington không phản đối nếu như ông ấy muốn thiết lập quan hệ ngoại giao với Nga và Trung Quốc”. 

Trong khi đó, một nhà phân tích thị trường chứng khoán cho rằng ông Duterte đang dùng chiêu bài để hai cường quốc đối chọi nhau còn mình ở giữa để thu lợi. Bằng cách chọc tức Washington, Manila hy vọng thuyết phục Bắc Kinh ngồi xuống bàn đàm phán và có thể là đi tới ký kết tham gia các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng như hệ thống đường sắt ở miền nam Philippines. Và sau đó, ông Duterte sẽ “quay lại với Mỹ và đặt câu hỏi Washington sẽ giúp gì cho Philippines”. 

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin từ tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP), tờ báo tiếng Anh đầu tiên của Hong Kong. Ấn bản đầu tiên của tờ báo này được phát hành vào ngày 6/11/1903.


Minh Thu (lược dịch)