Tiếp tục chương trình phiên họp thứ 3, sáng nay (16/9), Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Quy hoạch.

Trình bày tờ trình trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đại diện Chính phủ cho biết, trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn. Từ một nước nghèo với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, Việt Nam đã chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và trở thành một nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình của thế giới. Có được kết quả này là một phần đóng góp quan trọng của quy hoạch.

Tuy nhiên, sau 30 năm đổi mới, nền kinh tế của đất nước đã có nhiều thay đổi, quy mô nền kinh tế lớn gấp nhiều lần trước đây, trong khi công tác quy hoạch chưa theo kịp trước sự đổi mới và đã bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém, gây khó khăn trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội của các cấp, các ngành, làm lãng phí nguồn lực của đất nước, ảnh hưởng tới môi trường sinh thái và cản trở các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp, người dân.

Những hạn chế, yếu kém đó là quy hoạch được lập quá nhiều nhưng chất lượng quy hoạch thấp, quy hoạch không gắn với nhu cầu sử dụng cũng như nguồn lực thực hiện và thiếu tính khả thi gây lãng phí nguồn lực của đất nước.

Theo báo cáo, tình trạng lập quy hoạch quá nhiều, nhưng không hiệu quả gây lãng phí nguồn lực đang diễn ra ở tất cả các bộ, ngành, địa phương và ngày càng có xu hướng gia tăng.

Cụ thể, thời kỳ 2001-2010, số quy hoạch được lập là 3.114 thì đến thời kỳ 2011-2020, số lượng quy hoạch phải lập là 19.285 bản quy hoạch các loại (tăng gấp 6 lần).

Hơn nữa, từ “quy hoạch” thường xuyên bị lạm dụng, nhiều ngành, lĩnh vực chỉ cần xây dựng các đề án, chương trình phát triển hoặc xây dựng tiêu chí để quản lý và đưa ra những dự báo, định hướng, chính sách phát triển cũng được lập thành quy hoạch gây lãng phí nguồn lực. Điển hình như: Quy hoạch thương nhân xuất khẩu gạo; quy hoạch phát triển tổ chức hành nghề công chứng; quy hoạch sản xuất rượu và làng nghề sản xuất rượu địa phương; quy hoạch sản xuất thuốc lá, mạng lưới buôn bán thuốc lá...

Nhiều quy hoạch vùng được lập nhưng không rõ đối tượng quản lý, không quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện nên không thể triển khai thực hiện được. Có những bản quy hoạch nội dung giống như một báo cáo nghiên cứu khoa học, thiếu thực tiễn và thiếu trọng tâm, trọng điểm, chưa thực sự phục vụ định hướng phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu phát triển nhiều khi xuất phát từ mong muốn chủ quan, không phù hợp với yêu cầu của thị trường và nguồn lực thực có, dẫn đến quy hoạch thường xuyên bị phá vỡ, phải điều chỉnh trong thời gian ngắn sau khi ban hành. Quy hoạch chủ yếu đưa ra các chỉ tiêu phát triển một cách chung chung, thiếu tổ chức không gian phát triển hợp lý, khoa học.

Theo báo cáo, hầu hết các quy hoạch được lập không phù hợp với thực tiễn và không gắn với nguồn lực thực hiện; các dự án ưu tiên đầu tư trong quy hoạch quá lớn, không phù hợp với khả năng huy động nên kết quả thực hiện quy hoạch rất hạn chế.

Bà Nguyễn Thanh Hải, Trưởng Ban Dân nguyện của QH nêu ý kiến tại buổi thảo luận.

Thêm vào đó, quy hoạch còn thiếu gắn kết, không thống nhất và còn nhiều chồng chéo, mâu thuẫn làm giảm hiệu lực, hiệu quả của quy hoạch; Quy hoạch chưa thể hiện được vị trí, vai trò là công cụ của nhà nước để điều hành phát triển kinh tế - xã hội và sự kết nối giữa chiến lược với kế hoạch dẫn đến sự thiếu gắn kết trong mục tiêu, định hướng phát triển và giải pháp thực hiện; Việc tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt và tổ chức thực hiện quy hoạch bị buông lỏng, chưa xử lý kịp thời và thiếu kiên quyết trong chỉ đạo điều hành...

“Việc ban hành Luật quy hoạch là cần thiết và cấp bách hiện nay để khắc phục những hạn chế, yếu kém của công tác quy hoạch nêu trên; đồng thời hướng tới sự cải cách toàn diện về công tác quy hoạch để quy hoạch thực sự là công cụ quan trọng, hữu hiệu giúp Nhà nước kiến tạo sự phát triển. Luật quy hoạch cũng sẽ là giải pháp quan trọng để đẩy mạnh quá trình tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh quốc gia”, đại diện Chính phủ cho biết.

Trước Tờ trình của Chính phủ, trình bày báo cáo thẩm tra trước Ủy ban Thường vụ QH, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế cho biết, qua thảo luận, các ý kiến tán thành với sự cần thiết ban hành Luật quy hoạch nhằm khắc phục những hạn chế, yếu kém, tùy tiện trong công tác quy hoạch cũng như các nguyên nhân chính như đã nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Theo đại diện Ủy ban Kinh tế, việc ban hành Luật quy hoạch là rất cần thiết nhằm bảo đảm tính pháp lý, cụ thể hóa chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, bám sát nhu cầu phát triển, định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của đất nước và là công cụ quan trọng trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời một số ý kiến nhấn mạnh nguyên tắc xây dựng dự án Luật này cần đáp ứng yêu cầu: tạo sự thống nhất của hệ thống quy hoạch từ Trung ương đến địa phương, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực tới các hoạt động quy hoạch đang thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành...

Đánh giá về việc lập quy hoạch trong thời gian vừa qua, bà Nguyễn Thanh Hải, Trưởng Ban Dân nguyện cho rằng, quy hoạch trong thời gian qua có rất nhiều và lãng phí tiền làm quy hoạch lên đến 8.000 tỷ.

Bà Hải đề nghị đại diện Bộ KH&ĐT phân tích thêm hạn chế, nêu sơ bộ tiền dành cho công tác làm quy hoạch trong thời gian tới giảm bao nhiêu % sau khi có Luật Quy hoạch.

“Thay đổi quan trọng nhất trong dự thảo luật này là xóa bỏ luật ngành, quy hoạch sản phẩm. Tuy nhiên, nếu xóa bỏ quy hoạch ngành thì sẽ mất vai trò quản lý nhà nước. Có rất nhiều mặt tốt, nhưng Bộ KH&ĐT nên phân tích thêm những mặt hạn chế, rủi ro khi chúng ta sử dụng quy hoạch tổng thể, tích hợp các ngành”, bà Hải đề nghị.

Tuấn Minh