Đây là câu hỏi của nhiều doanh nghiệp, thậm chí cả báo giới, trước những thông tin "tiền hậu bất nhất" từ các cơ quan chức năng trong việc kiểm nghiệm mẫu xúc xích Viet Foods. Vậy ai là người phải chịu trách nhiệm về những thông tin này?

Cuối tháng 4/2016, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội đã kiểm tra lô hàng hơn 3.000 sản phẩm xúc xích nhãn hiệu Viet Foods của Công ty TNHH TM Thực phẩm Hùng Anh. Sau đó, Quản lý thị trường đã gửi 4 mẫu sang Viện Kiểm nghiệm Vệ sinh an toàn thực phẩm Quốc gia – Bộ Y tế làm xét nghiệm.

Kết quả cho thấy cả 4/4 mẫu xúc xích mà lực lượng quản lý thị trường gửi sang đều chứa chất Sodium Nitrat.

Khi đó, ông Lê Đức Thanh, Đội phó Đội Quản lý thị trường số 14 (đơn vị phát hiện và thu giữ lô hàng) cho rằng, theo thông tư 27, ngày 30/11/2012 có hiệu lực từ năm 2013 của Bộ Y tế, chất Sodium Nitrat (E251) không được sử dụng trong thực phẩm, duy nhất chỉ được dùng trong pho mát tươi. Theo vấn đề về lý hóa, khi chất Sodium Nitrat (E251) có trong xúc xích mà người dân tiến hành xử lý nhiệt như hấp, rán, nướng thì nó sẽ tạo ra một hoạt chất khác là tác nhân gây bệnh ung thư....

Những thông tin này đã gây nên sự lo ngại rất lớn với người tiêu dùng, bởi vì trên thị trường hiện nay ngoài sản phẩm của Viet Foods còn rất nhiều loại xúc xích của các công ty khác cũng "đàng hoàng" ghi trên bao bì là thành phần có chất E251.

Ngay sau đó, lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm cũng lên tiếng cho rằng quản lý thị trường Hà Nội đã không đọc kỹ các văn bản, quy định của pháp luật nên hiểu sai vấn đề, trong vụ này quản lý thị trường đã hiểu lệch vấn đề. Theo đó, chất Sodium Nitrat (E251) không phải là chất cấm, hiện trong danh mục cho phép của Việt Nam thì chất này được sử dụng rộng rãi trong sản xuất pho mát. Đại diện Cục An toàn thực phẩm khẳng định không phải vì thế mà cho rằng chất E251 là chất cấm. 

Hiện nay, chất E251 được nhiều nước trên thế giới cho phép được sử dụng trong sản xuất xúc xích như Úc, Nhật, New Zealand, Trung Quốc, Singapore, Malaysia, EU…  

Tuy nhiên, cho đến nay, Chi Cục Quản lý thị trường Hà Nội vẫn khẳng định quy trình kiểm tra Viet Foods là đúng.

Ông Nguyễn Đắc Lộc, Chi cục phó Chi cục quản lý thị trường Hà Nội khẳng định quản lý thị trường làm đúng trong vụ xúc xích Viet Foods.

Khi vụ việc mới xảy ra, báo chí đã đưa tin như kết luận của Quản lý thị trường Hà Nội rằng có chất cấm gây ung thư trong xúc xích nhãn hiệu Viet Foods. Thông tin này gây thiệt hại cho doanh nghiệp, cũng là bài học về cung cấp và xử lý thông tin liên quan đến doanh nghiệp.

Để làm rõ lợi hại khi truyền thông đưa tin vụ việc trên, PV Infonet đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Thế Truyền, Công ty luật Thiên Thanh (Đoàn luật sư Tp Hà Nội):

Thưa luật sư, trong vụ Viet Foods, ban đầu cho rằng xúc xích có chất cấm nhưng sau lại không. Từ câu chuyện này, ông có đánh giá gì về sự tác động của thông tin “xấu” trên truyền thông với doanh nghiệp?

Thời gian qua, chúng ta đang chứng kiến rất nhiều thông tin tác động đến doanh nghiệp mà ở đó những doanh nghiệp, đối tượng thường phải chịu những thiệt hại vô cùng to lớn, sụt giảm doanh số, hàng không bán được, bạn hàng nghi kỵ, đối tác đề nghị chấm dứt thanh lý hợp đồng trước thời hạn... và rất nhiều hậu quả trực tiếp khác tác động đến doanh nghiệp. Đó là chưa nói đến những hậu quả gián tiếp như uy tín, thương hiệu là những tài sản vô hình của doanh nghiệp đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong vụ việc xúc xích Viet Foods, thông tin được cung cấp trong vụ việc này có nhiều dấu hiệu vi phạm pháp luật của cơ quan thẩm quyền khi cung cấp thông tin về doanh nghiệp cho báo chí, truyền thông.

Ở đây Đội quản lý thị trường (QLTT) số 14 đã có dấu hiệu vi phạm vào điểm b, khoản 4, điều 68 Luật an toàn vệ sinh thực phẩm là: “bảo vệ bí mật thông tin, tài liệu, kết quả kiểm tra liên quan đến cơ quan, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm được kiểm tra khi chưa có kết luận chính thức”.

Tại thời điểm Đội QLTT số 14 có kết quả kiểm nghiệm của Viện kiểm nghiệm vệ sinh thực phẩm an toàn quốc gia với kết quả kiểm nghiệm chỉ tiêu hoá lý có hàm lượng Sodium Nitrorat 251 là 89 mg/kg trên mẫu xúc xích và đã công bố bản kiểm nghiệm này cho báo chí cùng với khẳng định “Chất Sodium nitrate 251 khi ở nhiệt độ cao sẽ bị biến đổi chất và là tác nhân gây ung thư”.

Sau đó, thông tin hàm lượng Sodium Nitronat 251 cho phép từ 55-100 mg/kg là hoàn toàn phù hợp với tiêu chuẩn thông lệ quốc tế và được Cục an toàn vệ sinh thực phẩm trả lời cho doanh nghiệp trong công văn số 3289 sau khi lấy ý kiến từ hội đồng khoa học.

Việc ban đầu có chất cấm sau lại không trên cùng một bản kiểm nghiệm đã minh chứng cho việc dẫm chân, chồng chéo bấy lâu nay của các cơ quan nhà nước, câu chuyện “7 bộ quản lý một cây xúc xích” của ông chủ xúc xích Đức Việt ngày nào đã thể hiện ra những hậu quả của nó.

Đội QLTT số 14 phát hiện có dấu hiệu vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm buộc phải tham vấn cơ quan chuyên môn là Cục vệ sinh an toàn thực phẩm Bộ y tế để có kết luận chính thức. Khi chưa có kết luận chính thức mà đã cung cấp cho báo chí kết quả kiểm nghiệm và “ý kiến khoa học” theo thông tin trên kết quả kiểm nghiệm thì cũng chính QLTT đã tuyên một “bản án” cho doanh nghiệp.

Nhất là doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực thực phẩm thì vấn đề bảo đảm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ sức khoẻ con người là những điểm cốt tử, chỉ cần một thông tin phát ngôn từ cơ quan có thẩm quyền về những điểm trên đối với doanh nghiệp sẽ là vô cùng bất lợi, việc phá sản một doanh nghiệp thực phẩm lúc này trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Sau một đêm doanh nghiệp đang phát triển rất mạnh vẫn có thể phá sản bởi những rủi ro truyền thông như thế này.

Luật sư Nguyễn Thế Truyền: "Sau một đêm doanh nghiệp đang phát triển rất mạnh vẫn có thể phá sản bởi những rủi ro truyền thông".

Ông nghĩ sao về trách nhiệm của Quản lý thị trường trong vụ việc của Viet Foods?

Như tôi đã nói ở trên, theo quan điểm cá nhân của tôi, Đội quản lý thị trường số 14 đã có dấu hiệu vi phạm vào điểm b, khoản 4, điều 68 Luật an toàn vệ sinh thực phẩm.

Do đó, Quản lý thị trường chịu trách nhiệm chính trong việc này theo quy định điều 14 Luật bồi thường trách nhiệm của nhà nước. DN có quyền khiếu nại và đề nghị bồi thường theo Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước, quyết định giải quyết khiếu nại hoặc trả lời đơn khiếu nại của cơ quan có thẩm quyền chính là cơ sở căn cứ pháp lý cho DN có quyền đề nghị bồi thường trên cơ sở thiệt hại thực tế đã xảy ra. Trong đó thiệt hại của doanh nghiệp có thể liên quan đến doanh số sụt giảm, đến số lượng hàng hóa đã bị hư hỏng do việc tạm giữ hàng hóa, số lượng hàng hóa đã hư hỏng do không bán được sản phẩm... Tất cả những thiệt hại này tôi tin DN hoàn toàn có thể chứng minh được.

Doanh nghiệp có quyền đề nghị QLTT công khai xin lỗi, đính chính thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng để bảo vệ thương hiệu, uy tín cho doanh nghiệp.

Ngoài các trình tự trên, theo quy định của pháp luật hiện hành doanh nghiệp chưa thoả mãn hoặc chưa đồng ý thì hoàn toàn có quyền khởi kiện ra toà án để giải quyết theo luật định nhằm bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp đang bị xâm hại của mình.

Thế còn trách nhiệm của báo chí khi đăng tải những tin này?

Việc phản ánh trung thực khách quan là chức năng của báo chí, nếu việc đăng tải những thông tin này không chính xác sẽ bị xử lý. Khá buồn khi có khá nhiều báo chí, trang thông tin vì mục tiêu gây sốc, lôi kéo bạn đọc đã có những tít bài gây hoang mang cho dư luận trong vụ việc này, khá nhiều báo khẳng định 100% sản phẩm nhãn hiệu Viet Foods có chứa chất cấm, gây ung thư. Tại thời điểm đó bản thân các cơ quan chuyên môn chưa có kết luận cuối cùng, kết quả kiểm nghiệm chỉ là hoá lý, xác định thành phần trong thực phẩm, chưa có bất kỳ kết luận chính thức từ cơ quan chuyên môn có thẩm quyền.

Trong quy chế phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, có quyền miễn trừ cho người phát ngôn và cơ quan báo chí đăng tải, vụ việc này liệu có trong trường hợp đó không, thưa luật sư?

Theo tôi nghĩ là người phát ngôn không được hưởng quyền miễn trừ.

Bởi lẽ, bản thân người phát ngôn đã có dấu hiệu sai về thẩm quyền, trách nhiệm của mình. Theo quy chế phát ngôn (Ban hành kèm theo Quyết định số 25/2013/QĐ-TTg ngày 04 tháng 5 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ) quy định tại điểm c, khoản 3 điều 6 có quy định “Người phát ngôn, Người được ủy quyền phát ngôn có trách nhiệm từ chối, không phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí trong các trường hợp sau: c) Các vụ việc đang trong quá trình thanh tra”. Hơn thế nữa theo luật an toàn thực phẩm thì việc công bố thông tin khi chưa có kết luận chính thức là một điều cấm của luật, điều này được quy định tại điểm b, khoản 4, điều 68 Luật an toàn thực phẩm.

Còn với các cơ quan báo chí sẽ được miễn trừ trách nhiệm theo quy định tại điều 7 – quy chế phát ngôn này tức là “Cơ quan báo chí có trách nhiệm đăng, phát, phản ánh trung thực nội dung phát ngôn và thông tin do Người phát ngôn, Người được ủy quyền phát ngôn cung cấp, đồng thời phải ghi rõ họ tên Người phát ngôn hoặc Người được ủy quyền phát ngôn, tên cơ quan hành chính nhà nước của Người phát ngôn, Người được ủy quyền phát ngôn. Trường hợp cơ quan báo chí đăng, phát đúng nội dung thông tin mà Người phát ngôn, Người được ủy quyền phát ngôn cung cấp thì không phải chịu trách nhiệm về nội dung thông tin đó”.

Trong trường hợp cố tình cắt xén làm sai lệch thông tin của người phát ngôn thì cũng phải chịu trách nhiệm theo quy định của Luật báo chí hiện hành.

Nhưng nếu thông tin cứ “sáng đúng, chiều sai, mai lại đúng”, thì doanh nghiệp làm như thế nào để bảo vệ thương hiệu doanh nghiệp và báo chí làm sao bảo vệ uy tín tờ báo?

Để bảo vệ thương hiệu, uy tín của doanh nghiệp cũng như nhà báo trong việc thông tin được cung cấp không chính xác có rất nhiều cách khác nhau.

Đầu tiên là sự tuân thủ pháp luật một cách tuyệt đối, chỉ khi tuân thủ pháp luật đầy đủ thì mới được chính pháp luật bảo vệ.

Báo chí nhiệm vụ chính là đưa thông tin trung thực, khách quan đến với độc giả nhanh nhất. Chỉ có trung thực, khách quan không vụ lợi mới hy vọng được hưởng quyền miễn trừ.

Kịp thời phản hồi ngay những thông tin của cơ quan nhà nước cũng như với doanh nghiệp và người dân khi nhận được phản ánh, đây là cách giữ uy tín tốt nhất của một tờ báo.

Doanh nghiệp cần kịp thời có những phản hồi, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền trong việc cung cấp thông tin. Khi những thông tin không chính xác bị phát ra bởi cá nhân tổ chức làm ảnh hưởng đến quyền lợi ích hợp pháp của mình phải có thái độ rõ ràng, không thoả hiệp với cái xấu, kiên quyết yêu cầu việc bồi thường cho những thiệt hại này cũng như các biện pháp khắc phục hậu quả như cải chính thông tin, xin lỗi công khai nhằm bảo vệ và tạo dựng uy tín cũng như sự chính trực trong việc phát triển thương hiệu của mình, cũng như khi đó là những thông tin đúng và lỗi thuộc phần mình phải có thái độ cầu thị, minh bạch và giải trình đầy đủ.

Xin cảm ơn luật sư!

Hồng Chuyên (thực hiện)