Chỉ còn một tuần nữa là tới kỳ thi tuyển sinh vào 10. Qua báo Infonet, Thạc sĩ Nguyễn Quang Anh – Giáo viên dạy Sinh học tại trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam chia sẻ một số bí quyết giúp thí sinh tự tin hơn với bài thi môn này.

Thầy Quang Anh cho hay: “Mỗi kì thi có tiêu chí chọn lựa riêng. Kỳ thi chọn học sinh vào 10 chuyên của sở GD và ĐT Hà Nội với mục tiêu chọn những học sinh có đam mê đặc biệt về từng bộ môn, các em cần phải có hiểu biết sâu sắc về những nội dung đã học ở môn chuyên mà mình định thi vào.

Thật khó để chỉ ra kiến thức nào là trọng tâm vì phổ kiến thức rất rộng. Đề thi có thể kiểm tra bất kì kiến thức nào trong chương trình học sinh đã học. Vì tiêu chí là chọn học sinh giỏi, xuất sắc nên hầu như không có giới hạn cụ thể về kiến thức nhưng tập trung vào chương trình sinh học lớp 9.

Ví dụ năm 2015 vừa qua đề thi gồm 7 câu, mỗi câu lại gồm nhiều ý. Mỗi câu hỏi lại cần ở học sinh khả năng so sánh hoặc phân tích hoặc tổng hợp hay đánh giá vận dụng và vận dụng cao kiến thức đã học”.

Thầy Quang Anh

Thầy Quang Anh cũng cho biết thêm, để có thể đạt điểm cao học sinh phải nắm vững kiến thức, phải có khả năng nhìn cả hệ thống kiến thức nằm trong một tổng thể có mối liên hệ chặt chẽ. Chỉ như vậy học sinh mới có khả năng làm đúng và đủ ý trong từng câu hỏi. Bản lĩnh trong thi cử cũng là yếu tố quan trọng tạo nên thành công trong kì thi.

Trong một câu hỏi có thể kiểm tra sự hiểu biết của học sinh về nhiều đơn vị kiến thức khác nhau.

Ví dụ một bài toán di truyền cho P cây hoa đỏ thuần chủng lai với hoa trắng thuần chủng thu được đời lai F1 gồm 5000 cây hoa đỏ và 1 cây hoa trắng. Biết một gen quy định một tính trạng. Hãy giải thích kết quả phép lai. Với câu hỏi này nếu học sinh không hiểu sâu sắc về quy luật phân li, đột biến gen và đột biến nhiễm sắc thể thì các em sẽ rất khó để đưa ra đáp án hoặc đưa ra đáp án nhưng lại thiếu ý.

Đáp án được đưa ra là một trong ba khả năng có thể đã xảy ra: Cây hoa đỏ P phát sinh đột biến gen: alen A (quy định hoa đỏ) → alen a (quy định hoa trắng) trong quá trình giảm phân hình thành giao tử. Đột biến số lượng nhiễm sắc thể do rối loạn phân li 1 cặp NST trong giảm phân 1 hoặc giảm phân 2 tạo ra giao tử chứa 0 NST ở cặp NST chứa alen A, giao tử này thụ tinh với giao tử bình thường chứa alen a tạo ra hợp tử 0a, gen a được biểu hiện (thể một nhiễm) hoặc có thể do đột biến mất đoạn NST chứa alen A trong quá trình giảm phân của cơ thể P hoa đỏ (AA) tạo giao tử mang NST không chứa alen A thụ tinh với giao tử chứa alen a tạo hợp tử 0a.

Trong đề thi cũng có thể xuất hiện những câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng nếu nắm không vững lại rơi vào trạng thái bế tắc. Ví dụ cho trâu đen lai với trâu đen, F1 thu được 2 nghé đen, 1 nghé trắng. Bẫy của người ra đề là hướng học sinh vội kết luận kết quả phép lai có được do hiện tượng đồng hợp tử trội gây chết, thực chất với câu hỏi này học sinh phải hiểu  kết quả phép lai trong định luật phân li của Menden F1 chỉ cho tỉ lệ 3:1 khi kiểu gen của P đều dị hợp về một cặp gen và số lượng con lai phải rất lớn, số lượng con lai rất lớn mới đảm bảo quy luật xác suất.

Hay với ví dụ khác câu hỏi đưa ra là: Tìm các phép lai thích hợp thuộc các quy luật di truyền khác nhau đều cho tỷ lệ phân li kiểu hình là 1 : 1 : 1 : 1. Mỗi quy luật cho một sơ đồ lai minh họa. học sinh bình thường có thể nói trả lời được nhưng để đủ ý thì phải nắm rất vững các kiến thức về quy luật di truyền phân li độc lập, quy luật phân ly và quy luật liên kết gen. Đáp án đưa ra là:

- Quy luật phân li độc lập qua lai phân tích

                P:  AaBb x aabb   

 - Quy luật phân li qua di truyền đồng trội ở nhóm máu người

            P: IAIO x IBIO      

 - Di truyền liên kết gen:

           P: Ab/ab x aB/ab

Trong mỗi trường hợp học sinh lại phải viết đúng sơ đồ lai.

Hay với câu hỏi “Trong công nghệ sinh học, người ta đã tạo được các nhiễm sắc thể nhân tạo. Theo em, cần lắp ráp các trình tự nuclêôtit như thế nào để tạo nên ADN của một nhiễm sắc thể nhân tạo dạng thẳng sao cho nó có thể hoạt động như nhiễm sắc thể bình thường ?

Thực chất câu hỏi này là kiểm tra sự hiểu biết của học sinh về  quá trình nhân đôi ADN, quá trình phân bào, cấu trúc của NST và vai trò của 2 đầu mút NST.

Phần bài làm cho câu hỏi này là: Phải có ít nhất một trình tự khởi đầu sao chép => trình tự giúp enzim nhận biết và khởi đầu quá trình nhân đôi ADN.

Có trình tự nucleotit làm nhiệm vụ của tâm động => giúp liên kết với thoi phân bào trong quá trình phân bào.

Có trình tự đầu mút ở 2 đầu NST để duy trì sự ổn định của NST nhân tạo, để các NST không dính vào nhau.

Một số câu hỏi trong đề lại yêu cầu học sinh có khả năng vận dụng kiến thức ở mức rất cao, có những câu hỏi có mức độ khó như thi chọn đội tuyển quốc gia lớp 12 nên để có kết quả thi tốt, học sinh sau khi học xong kiến thức phổ thông trong sách giáo khoa cần phải tìm hiểu và làm nhiều đề thi học sinh giỏi lớp 9 các năm, các đề thi vào chuyên ở các tỉnh các năm và có thể tìm hiểu để làm các đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia vòng 1, vòng 2 trong các đơn vị kiến thức liên quan. 

Nếu các em thực sự có một niềm đam mê đặc biệt về môn sinh, thường xuyên tìm tỏi học học để tự nâng mình lên sau mỗi ngày thì tôi tin các em có thể vượt qua mọi thử thách và dành được những thành quả xứng đáng.

Hoàng Thanh