Trong thập kỷ qua, Trung Đông là nơi các UAV Mỹ chế tạo tung hoành. Nhưng nay, đã có kẻ mới chen chân vào. Đó là Trung Quốc – nước sẵn sàng cung cấp UAV giá rẻ, vũ khí tấn công đi kèm cho các UAV đó, mà không đặt bất cứ điều kiện gì với nước muốn mua

Giá rẻ và mua không kèm điều kiện như vũ khí của nhiều nước khác, không lạ khi ngày càng có nhiều nước Trung Đông mua các UAV vũ trang do Trung Quốc chế tạo. Iraq, Ai Cập, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Saudi Arabia là những khách hàng mới nhất mua dòng vũ khí này, trong khi thế giới lo ngại chúng sẽ ngày càng được sử dụng và góp phần làm “tăng nhiệt” khu vực điểm nóng chiến tranh này.

Gần đây, Bộ Quốc phòng Iraq công bố một video quay lại cảnh 1 UAV vũ trang của không quân nước này bắn tan xác một chiếc xe bán tải (pick-up) trên một con đường hẹp cùng 3 người đàn ông đứng quanh xe trên sa mạc ở Samara. Điều đáng chú ý: Chiếc UAV phóng tên lửa tấn công là loại CH-4 Caihong do Trung Quốc chế tạo. Nhìn từ chiếc UAV bay trên không, mục tiêu nhỏ như hạt cát trong video! 3 kẻ thiệt mạng được cho là những tên chiến binh khủng bố IS.

Chiếc UAV đầu tiên Không quân Iraq sử dụng đang đỗ tại căn cứ không quân ở Kut ngày 10/10/2015, chuẩn bị cất cánh tấn công các vị trí của chiến binh IS.

Trong thập kỷ qua, Trung Đông là nơi các UAV Mỹ chế tạo tung hoành. Nhưng nay, đã có kẻ mới chen chân vào. Đó là Trung Quốc – nước sẵn sàng cung cấp UAV giá rẻ, vũ khí tấn công đi kèm cho các UAV đó, mà không đặt bất cứ điều kiện gì với nước muốn mua hàng!

Đơn cử, loại UAV CH-4 Caihong Trung Quốc chào bán có khả năng tấn công đáng kinh ngạc, tính năng gần như bắt kịp loại MQ-9 Reaper của Mỹ, nhưng giá rẻ bằng một phần tư. Tức là thay vì mua một chiếc Reaper nhiều khi kèm điều kiện nào đó, có thể dễ dàng mua ngay 4 chiếc Caihong.

Một chiếc UAV CH-4 Caihong (với bộ vũ khí nó có thể mang được) trưng bày tại triển lãm.

Tất cả những nơi mà Mỹ từ chối bán UAV, Trung Quốc đều đã bước chân vào như Iraq, Saudi Arabia, UAE, và Ai Cập. Hầu hết giới chuyên gia cho rằng các nước này hiện đã sử dụng các biến thể UAV made-in-China.

Vấn đề là không giống như Mỹ và nhiều nước khác, Trung Quốc chưa tham gia Hiệp ước Thương mại Vũ khí quốc tế (Arms Trade Treaty - or ATT), nhờ thế có thể thoải mái xuất khẩu UAV và công nghệ liên quan.

Các tập đoàn vũ khí Mỹ thì muốn duy trì ưu thế về công nghệ bằng cách bán sản phẩm giá cao, không bán hoặc chuyển giao công nghệ. Các hãng Trung Quốc làm ngược lại: Bán rẻ, và sẵn sàng chuyển giao công nghệ hoặc hợp tác chế tạo UAV với nước có nhu cầu. Trong khi mỗi chiếc Reaper Mỹ bán 30 triệu USD, Trung Quốc chỉ bán Caihong giá 1 triệu USD!

Theo các nhà phân tích, chính sách bán giá rẻ đó khiến hầu như bất cứ nước nào cũng có thể sở hữu một số UAV giá rẻ nhưng hàm chứa công nghệ quân sự thuộc loại tiên tiến trên thế giới.

Peter Singer – chuyên gia về UAV vũ trang thuộc tổ chức New America Foundation, cho rằng: “Việc Trung Quốc xuất khẩu UAV giá rẻ cạnh tranh với các hệ thống tương tự do Mỹ chế tạo sẽ bị Mỹ tìm cách hạn chế”.

Caihong có tầm hoạt động 3.500km, có thể mang bom và tên lửa, dẫn đường cho những thứ vũ khí này đánh chính xác vào mục tiêu, và có thể bay lượn liên tục trong 40 giờ đồng hồ trên đầu mục tiêu.

Bà Rasha Abdul-Rahim - một nhà tư vấn về kiểm soát vũ khí, thì cho rằng việc Trung Quốc không ký kết ATT khiến nước này khỏi cần đắn đo khi bán vũ khí. “Bất cứ vụ buôn bán UAV nào đều sẽ bị cấm khi vũ khí đó bị phát hiện dùng cho tội ác diệt chủng, hoặc tội ác chống lại loài người” – bà Rasha nói.

Iraq đã công bố việc sử dụng phổ biến các UAV CH-4. Còn Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất thì dường như đã sử dụng UAV Trung Quốc trong chiến tranh tại Yemen. Dù chưa có báo cáo chính thức nhưng ảnh vệ tinh và ảnh phiến quân Houthi ở Yemen chụp sau khi bắn hạ UAV của hai nước này cho thấy đó cũng là loại CH-4.

UAV trinh sát Wing-Loong của Trung Quốc đã được xuất khẩu cho Saudi Arabia.
Có thể mua 4 chiếc UAV Wing-Loong thế này thay vì chỉ mua được 1 chiếc Predator cùng kích cỡ từ Mỹ.

Saudi Arabia đã từng bị các tổ chức như Human Rights Watch, Amnesty International Nghị viện Châu Âu (European Parliament) cáo buộc dùng UAV tấn công khiến thường dân Yemen thiệt mạng. Hồi tháng giêng năm nay, một số chuyên gia Liệp Hợp Quốc đã kêu gọi phải có một vụ điều tra để tìm bằng chứng vì có những cáo buộc sử dụng bạo lực chống lại con người ở Yemen. Saudi Arabia đã phủ nhận mọi sự cáo buộc.

Quân đội Saudi Arabia cùng với quân các nước đồng minh gồm UAE, Bahrain và Morocco tham chiến tại Yemen đã mất 4 máy bay trong các hoạt động, mỗi nước mất 1 UAV.

Dường như do sử dụng UAV giúp giảm thiểu thiệt hại sinh mạng phi công, UAV sẽ ngày càng được sử dụng phổ biến hơn. Tuy nhiên, thông tin rò rỉ từ một báo cáo của Mỹ về thiệt hại do sử dụng UAV khẳng định có tới 90% số người chết trong các vụ UAV tấn công là chết oan, hay còn được gọi là “thiệt hại phụ”. Còn bà Rasha Abdul-Rahim khẳng định rằng “việc sử dụng UAV tấn công ở Yemen là mối nguy cơ tiềm ẩn”.

Các loại UAV made-in-China hiện đang trong tầm ngắm của một số nước Trung Đông. Jordan quan tâm tới loại Wing-Loong, còn Pakistan thì hợp tác với Trung Quốc để chế tạo UAV chiến đấu cho mình, và đã thử nghiệm thành công loại UAV chiến đấu mang tên Burraq – phiên bản xuất khẩu của loại CH-3 có dáng cá mập đầu búa của Trung Quốc.

UAV Burraq của Pakistan từng phóng tên lửa thành công trong các cuộc thử nghiệm.

Đỗ Minh