.Để góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, dự thảo các văn kiện nên bổ sung thêm hai vấn đề, đó là thị trường văn hóa và thị trường giáo dục đại học.

Trao đổi với Báo BĐVN về những góp ý của mình đối với Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XII của Đảng, Thiếu tướng, PGS, TS Phùng Văn Thiết, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Chính trị cho rằng, để góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, dự thảo các văn kiện nên bổ sung thêm hai vấn đề, đó là thị trường văn hóa và thị trường giáo dục đại học.

Thiếu tướng, PGS, TS Phùng Văn Thiết, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Chính trị.

Ông quan tâm đến nội dung nào nhất khi nghiên cứu dự thảo các văn kiện trình Đại hội Đảng lần thứ XII, thưa ông?

Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XII của Đảng đã được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng, khoa học và nghiêm túc; có sự đổi mới cả về nội dung và cách thể hiện; đã nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng thực tế tình hình, nhất là đối với những vấn đề hệ trọng của Đảng, của đất nước; có tính tổng kết và khái quát cao. Trong số rất nhiều nội dung được nêu trong các dự thảo văn kiện, tôi quan tâm nhất đến quan điểm phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Trên thực tế, những cố gắng của chúng ta trong đổi mới tư duy khi xây dựng, ban hành các chủ trương, chính sách, pháp luật đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển và đã đạt được những thành tựu to lớn, đáng ghi nhận. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng, bên cạnh những thành tựu, thì thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn còn có những “điểm nghẽn” kìm hãm sức sản xuất của các chủ thể, chưa khai thác có hiệu quả sức sáng tạo của nguồn lực con người cho sự phát triển của đất nước, đặc biệt là khi nước ta đang ở thời điểm nguồn lực “dân số vàng”.

Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về những hạn chế trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta nhiệm kỳ qua?

Nếu như trên thế giới, kinh tế thị trường đã có lịch sử hàng mấy trăm năm, thì kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là một mô hình kinh tế hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ trong lịch sử và thời gian phát triển chưa đầy 30 năm. Vì vậy, trong quá trình phát triển, chúng ta gặp không ít trở ngại, khó khăn và cả thiếu sót.

Quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường ở nước ta còn chưa hoàn tất; những thách thức và rào cản còn rất lớn trong cả tư tưởng, nhận thức, cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện. Chẳng hạn như: Xây dựng thể chế, chế độ sở hữu, quản lý, phân phối chưa bắt kịp những yêu cầu và đòi hỏi của công cuộc đổi mới toàn diện và hội nhập quốc tế; Các yếu tố thị trường và các loại thị trường mới phát triển chậm, manh mún, thiếu đồng bộ, vận hành chưa thông suốt; Các nguồn lực của quốc gia, như đất đai, tài nguyên, lao động, vốn, nhất là ngân sách Nhà nước, chưa được quản lý và phân bổ, sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả; Hoạt động của hệ thống tài chính - ngân hàng còn nhiều khó khăn, nhất là nợ xấu và sở hữu chéo, lãi suất vay bình quân còn cao... ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh.

Sản phẩm văn hóa muốn được lưu thông rộng rãi trên thị trường phải có các cách thức dể phổ cập đến công chúng. Ảnh minh họa.

Vậy theo ông, để thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta cần quan tâm, lưu ý đến những vấn đề gì?

Qua nghiên cứu và từ thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, chúng tôi nhận thấy nên bổ sung thêm hai vấn đề để tạo lập sự đồng bộ, qua đó, góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đó là thị trường văn hóa và thị trường giáo dục đại học, chuyên nghiệp.

Thứ nhất, về thị trường văn hóa, cùng với sự hình thành và phát triển của nền kinh tế thị trường, hoạt động sáng tạo văn hóa dần dần trở thành hoạt động sản xuất văn hóa, bởi sản phẩm văn hóa muốn được lưu thông rộng rãi trên thị trường phải được nhân bản hàng loạt, phải có các cách thức để phổ cập đến công chúng. Cùng với đó, kinh doanh văn hóa - nghệ thuật ra đời và việc xuất hiện thị trường văn hóa trở thành một tất yếu khách quan. Vì vậy, ở mục phát triển các yếu tố thị trường và các loại thị trường (trang 134, sau khổ 4 “Phát triển đồng bộ…. hình thành hệ thống các tổ chức dịch vụ khoa học, công nghệ” của dự thảo Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2011 - 2015 và phương hướng nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 – 2020), cần bổ sung thêm cụm từ “Khuyến khích phát triển thị trường văn hóa, vừa bảo đảm sự kế thừa tinh hoa văn hóa của thế giới, đồng thời giữ gìn và phát huy được bản sắc dân tộc”.

Thứ hai, về thị trường giáo dục đại học, chuyên nghiệp, đây là vấn đề đang có nhiều tranh luận hiện nay. Chúng ta đều biết rằng, bất cứ một quốc gia nào thực hiện phát triển kinh tế thị trường thì nền giáo dục của quốc gia đó phải chịu tác động của cơ chế thị trường. Sự quản lý và vận hành hệ thống giáo dục trong điều kiện kinh tế thị trường sẽ theo hướng mở rộng quyền tự chủ và tăng trách nhiệm giải trình của các trường học đối với xã hội; đồng thời Nhà nước tăng cường quản lý vĩ mô, chuyển đổi cơ chế quản lý từ kiểm soát sang giám sát là chính.

Do vậy, chúng tôi đề nghị bổ sung thêm cụm từ “Chủ động xây dựng và hoàn thiện thị trường giáo dục đại học, chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu trong nước và hội nhập quốc tế, tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển giáo dục đào tạo trong tương lai” nối tiếp vào sau khổ “Khuyến khích phát triển thị trường văn hóa….” trong Dự thảo văn kiện mà Trung ương trình Đại hội XII của Đảng.

Xin cảm ơn ông!

Ngọc Mai (Thực hiện)