Dần phục sau cuộc đảo chính quân sự, Thổ Nhĩ Kỳ dự định theo đuổi chính sách tích cực hơn với Syria. Lần đầu tiên kể từ năm 2011 Thổ Nhĩ Kỳ “cam chịu” để ông Bashar al-Assad tiếp tục cai trị Syria và đồng ý các cuộc đàm phán trực tiếp với Damascus.
Tổng thống Syria al-Assad và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan.

Sự “cam chịu” này được Thổ Nhĩ Kỳ chấp nhận trong bối cảnh giao tranh ác liệt nổ ra giữa quân đội Syria và quân đội người Kurd do Mỹ “chống lưng”. Ankara đã nhận thấy người Kurd hiện nay mới là mối đe dọa chính đối với an ninh Thổ Nhĩ Kỳ, và đột ngột đứng về phía Damascus.

Dần phục hồi sau cuộc đảo chính quân sự, các nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ dự định theo đuổi chính sách tích cực hơn trong mối quan hệ với Syria.

Kết luận này được rút ra từ bài phát biểu của Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ Binali Yildirim. Theo lời nhà lãnh đạo Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ coi Damascus, nhóm khủng bố “Nhà nước Hồi giáo IS” và đặc biệt người Kurd là những mối đe dọa an ninh quốc gia. Song, hiện nay trong mắt Ankara ông Assad là mối đe dọa ít nguy hại nhất.

Sự thay đổi quan điểm của Ankara có lẽ xuất phát từ việc quan hệ Nga – Thổ ấm lên, cũng như việc lực lượng chính phủ của ông Assad trước đó đã lần đầu tiên (trong vòng 5 năm qua) tấn công vào các mục tiêu người Kurd trên lãnh thổ Syria.

Trước đó, ông Yıldırım cho rằng Tổng thống Syria “không có chỗ” trong chính phủ tương lai của đất nước này, bởi vậy không cần thiết phải tiến hành đàm phán với ông Assad. Và từ năm 2011 đến nay Ankara cũng liên tục yêu cầu Tổng thống Assad phải “ra đi” ngay lập tức.

Tuy nhiên, các nhà phân tích đã dự đoán về sự thay đổi quan điểm của Ankara khi vào tháng 7/2016, Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng cửa khẩu biên giới Bab el-Hawa với Syria, nơi mà dòng người tị nạn hàng ngày đổ sang Thổ Nhĩ Kỳ. Và điều này buộc các phiến quân nổi dậy từng được Ankara hậu thuẫn trước đó phải di chuyển theo hướng ngược lại.

Và bây giờ thì ông Yildirim thừa nhận Tổng thống Syria Bashar al-Assad có thể tiếp tục ở lại trong bộ máy chính phủ chuyển đổi của nước này và thậm chí không loại trừ khả năng sẽ đàm phán trực tiếp với ông Assad.

Hiện Thổ Nhĩ Kỳ đang cố gắng thoát khỏi tình trạng bị cô lập về mặt ngoại giao sau một loạt những gây hấn của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan với hầu hết các quốc gia láng giềng.

Sau cuộc đảo chính bất thành, Thổ Nhĩ Kỳ có thêm một đối thủ mới là Mỹ khi nước này từ chối áp giải giáo sĩ Hồi giáo Fethullah Gulen (người bị Ankara cáo buộc chủ mưu vụ đảo chính lật đổ chính quyền của ông Erdogan) về Thổ Nhĩ Kỳ.

“Việc cải thiện mối quan hệ của chúng tôi với Hoa Kỳ phụ thuộc vào vấn đề Washington có trao trả giáo sĩ Gulen cho chúng tôi hay không, và không có gì phải thảo luận trong tình huống này cả” – ông Yıldırım nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ cũng xác nhận khả năng các máy bay Nga sẽ được triển khai tại căn cứ không quân Incirlik, nơi mà hiện giờ lực lượng quân sự Mỹ đang sử dụng (để chiến đấu chống IS).

Tuy nhiên, hiện Moscow chưa đưa ra yêu cầu đối với Ankara, do đó theo Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ khả năng này sẽ được coi là con “át chủ bài” của Thổ Nhĩ Kỳ trên bàn đàm phán với Mỹ.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan và Tổng thống Nga Putin.

Còn một nguyên nhân rõ ràng dẫn tới sự thay đổi quan điểm của Ankara đối với ông Assad. Đó là “bỗng nhiên” Assad trở thành kẻ thù của kẻ thù Thổ Nhĩ Kỳ. Vào hôm thứ Bảy (20/8) tờ Euronews đưa tin những cuộc giao tranh ác liệt giữa quân đội chính phủ Syria và các Đơn vị Tự vệ Nhân dân người Kurd (YPG) đã diễn ra tại thành phố Al-Hasakah, Syria.

Dĩ nhiên trong quá khứ 2 lực lượng này đã từng đụng độ nhau, nhưng những cuộc chiến giữa họ chưa bao giờ diễn ra với quy mô lớn như vậy.

Lần đầu tiên kể từ khi bắt đầu cuộc nội chiến trong nước, quân chính phủ Syria đã sử dụng máy bay tấn công vào vị trí của người Kurd trong khu vực. Số người Kurd thiệt mạng trong vụ giao tranh này lên tới khoảng 40 người.

Trước đó, YPG chiến đấu chủ yếu chống lại “Nhà nước Hồi giáo IS” và thậm chí được coi là lực lượng tiên phong của liên quân do Mỹ dẫn đầu có nhiệm vụ đánh chiếm thành phố Raqqa – vốn được coi là thành trì của IS tại Syria.

Hiện trong các trại huấn luyện của người Kurd vẫn còn các chuyên gia huấn luyện người Mỹ. Lầu Năm Góc thậm chí còn sử dụng cả các máy bay chiến đấu để bảo vệ họ.

RIA Novosti từng đưa tin, Không quân Mỹ đã chặn 2 chiến đấu cơ của Không quân Syria thực hiện nhiệm vụ chiến đấu tại Al-Hasakah. Bởi Lực lượng không quân vũ trụ Nga không tham gia hoạt động (chiến đấu) trong khu vực này.

“Chúng tôi đã thông báo cho phía Nga nơi đóng quân của mình. Họ nói với chúng tôi là đã báo lại cho Syria. Tôi chỉ nói rằng chúng tôi sẽ tự vệ nếu cảm thấy bị đe dọa” – CNN dẫn lời Tướng Stephen Townsend - Tân chỉ huy lực lượng quân sự Mỹ tại Iraq và Syria.

Trong khi đó ông Yildirim dường như cố gắng khiêu khích người Mỹ bằng cách hoan nghênh việc quân đội Syria tấn công lực lượng người Kurd tại Al-Hasakah.

Theo ông này, những hành động của quân đội chính phủ Assad trong khu vực này chứng minh chính phủ Syria “hiểu rõ mối đe dọa đối với sự toàn vẹn của đất nước”.

Ngay cả trong giai đoạn có quan hệ tốt với Washington, Thổ Nhĩ Kỳ cũng hết sức cảnh giác với YPG. Ankara coi tổ chức này cũng như bất kỳ nhóm vũ trang người Kurd nào là đồng minh thực tế hoặc tiềm năng của Đảng Công nhân người Kurd, lực lượng ủng hộ thành lập chính phủ tự trị của người Kurd trên lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ là những mối đe dọa.

Và thực tế việc xuất hiện những khu vực tự trị của người Kurd ở Syria và miền Bắc Iraq càng gây mất lòng tin đối với ông Erdogan.

Vào đầu năm nay (2016), lực lượng người Kurd đã tuyên bố quyền tự trị của “Liên bang miền Bắc Syria”. Điều đó gây khó chịu cho cả ông Erdogan và Assad.

Nga với vai trò trung gian cũng cố gắng giảng hòa cho chính quyền Syria và lực lượng người Kurd. Nhưng nghịch lý ở chỗ, những cuộc đụng độ giữa quân đội Syria và YPG đã dập tắt bất cứ hy vọng hòa giải nào giữa 2 bên. Song, chúng lại khiến Ankara và Damascus xích lại gần nhau hơn.

Ngày 21/8, một vụ đánh bom liều chết nhằm vào một đám cưới tại thành phố Gaziantep thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, cách biên giới Syria 60 km đã cướp đi mạng sống của ít nhất 50 dân thường.

Hiện chưa bên nào nhận trách nhiệm về vụ thảm sát này nhưng Tổng thống Recep Tayyip Erdogan cáo buộc “Nhà nước Hồi giáo IS” đã thực hiện vụ tấn công khủng bố.

Ông này cho biết thêm, kẻ đánh bom liều chết là một bé gái khoảng 12-14 tuổi. Theo các thông tin do các phương tiện truyền thông đăng tải, hầu hết những người thiệt mạng trong vụ tấn công này là người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ, trong số đó có cả trẻ em.

Như vậy, theo giới phân tích quốc tế, việc Thổ Nhĩ Kỳ đột ngột thay đổi quan điểm và xích lại gần với Syria hoàn toàn có mục đích rõ ràng. Ankara đang sử dụng chiến thuật “kẻ thù của kẻ thù tôi”.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nội dung từ tờ báo “Quan điểm”, một trong những tờ báo hàng đầu tại Nga.

Đức Dũng (lược dịch)