Thứ trưởng Bộ Y tế Phạm Lê Tuấn cho biết tài chính y tế là một trong 6 trụ cột của hệ thống y tế, tác động đến hành vi của cả bên cung ứng, bên sử dụng dịch vụ và hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống y tế.

Ảnh minh hoạ.

Chi cho y tế là 6% GDP

Ông Tuấn nhấn mạnh, một hệ thống tài chính y tế tốt cần huy động đủ tiền để người dân có thể sử dụng dịch vụ y tế khi cần, và được bảo vệ trước chi phí y tế thảm họa hoặc bảo vệ không bị nghèo hóa do phải chi trả chi phí y tế. Hệ thống tài chính y tế tốt sẽ khuyến khích cung ứng và sử dụng dịch vụ một cách hiệu quả. 

Tại Việt Nam, cùng với những đổi mới của hệ thống y tế, công tác tài chính y tế đã có những bước phát triển tích cực. Chi tiêu y tế ở Việt Nam tiếp tục gia tăng và đạt mức cao so với một số nước trong khu vực, chi cho y tế chiếm 6% GDP. 

Tỷ trọng tài chính công (bao gồm ngân sách Nhà nước và BHYT) tăng dần, chiếm 42,6% tổng chi cho y tế, chi từ tiền túi hộ gia đình có xu hướng giảm xuống dưới 50%, chiếm 48,8%. Hệ thống tài chính y tế hiện hành đã làm hạn chế được rào cản tài chính trong tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của người dân đối với người có thẻ BHYT, giúp hầu hết người dân được tiếp cận, sử dụng miễn phí các can thiệp dự phòng thiết yếu.

Thứ trưởng Bộ Y tế Phạm Lê Tuấn nhận định, giai đoạn 2016-2020, trong bối cảnh có nhiều thuận lợi song ngành Y tế cũng đối mặt với nhiều khó khăn thách thức. Từ 4 Chương trình mục tiêu quốc gia phải hợp nhất để thực hiện thành 2 chương trình, bao gồm: Chương trình mục tiêu Y tế - Dân số và Chương trình mục tiêu đầu tư phát triển y tế địa phương; mô hình bệnh tật thay đổi, các bệnh truyền nhiễm đang diễn biến phức tạp, các bệnh truyền nhiễm và các dịch bệnh mới, bệnh mới nổi khó lường trước được…

Chương trình Mục tiêu đầu tư phát triển hệ thống y tế địa phương giai đoạn 2016-2020 với 03 dự án thành phần. Mục tiêu của Chương trình này nhằm hỗ trợ đầu tư các cơ sở y tế công lập tại địa phương thuộc quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống y tế, góp phần hỗ trợ các địa phương trong việc đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và trang thiết bị y tế, nâng cao chất lượng công tác phòng chống dịch bệnh và khám chữa bệnh, góp phần đáp ứng từng bước nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân.

Cần tăng cường minh bạch trong chi trả y tế

Theo Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính Bộ Y tế Nguyễn Nam Liên, việc xây dựng Chiến lược tài chính y tế Việt Nam giai đoạn 2016 – 2025 là rất cần thiết. Bên cạnh những thành tựu nổi bật mà hệ thống tài chính y tế Việt Nam đã đạt được trong thời gian qua, như trên 76% dân số có thẻ BHYT, đặc biệt trong đó toàn bộ người nghèo và các đối tượng yếu thế khác được Ngân sách Nhà nước hỗ trợ để tham gia BHYT; đảm bảo toàn bộ người dân được cung cấp các dịch vụ y tế dự phòng từ nguồn kinh phí Ngân sách Nhà nước, chi phí y tế từ tiền túi giảm dần,… thì tài chính y tế Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức như: chưa thực sự bền vững trong tạo nguồn tài chính cho y tế, phương thức tập hợp, phân bổ quỹ chưa sát với mục tiêu chia sẻ rủi ro, tính hiệu quả trong sử dụng quỹ,…

Chiến lược tài chính y tế Việt Nam được xây dựng dựa trên các quan điểm: Tài chính y tế là một trong các cấu phần cơ bản của hệ thống y tế, có vai trò quan trọng trong phát triển bền vững hệ thống y tế theo hướng công bằng, hiệu quả; Hệ thống y tế phải dựa trên nguồn tài chính công, gồm Ngân sách nhà nước và BHYT, và ngày càng phải chiếm tỷ trọng cao trong tổng chi y tế; Quản lý tài chính bằng pháp luật, đảm bảo tính thống nhất, minh bạch, kỷ cương, kỷ luật và hiện đại.

Chiến lược Tài chính y tế giai đoạn 2016 – 2025 hướng tới phát triển một cơ chế tài chính y tế bền vững, công bằng và hiệu quả, hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, ai cũng có cơ hội tiếp cận và sử dụng y tế có chất lượng. Khi cần mà không phải trả chi phí y tế quá lớn, hoặc bị nghèo đói vì chi trả cho dịch vụ y tế.

Các mục tiêu chiến lược được đề ra trong Chiến lược Tài chính y tế giai đoạn 2016 – 2025 bao gồm: Mở rộng diện bao phủ dân số một cách bền vững, tiến tới bao phủ BHYT toàn dân; Đảm bảo tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế chất lượng, công bằng, hiệu quả, đặc biệt là các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu; Tăng cường bảo vệ tài chính cho người dân. 

Trên cơ sở đó, các chỉ tiêu cụ thể Chiến lược đưa ra cần đạt được bao gồm: năm 2025, tỷ lệ dân số tham gia BHYT đạt ít nhất 85 – 90%, trong đó có toàn bộ người nghèo, cận nghèo, người cao tuổi và các nhóm dân cư dễ tổn thương khác; Có chính sách và cơ chế chi trả cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu ngay tại cơ sở; Tăng tỷ trọng chi tiêu công trong tổng chi tiêu y tế: tỷ trọng chi tiêu công cho y tế trên GDP đạt 4,5%; Giảm dần tỷ trọng chi tiêu tiền túi cho y tế không vượt quá 30% tổng chi cho y tế; Giảm tỷ lệ hộ gia đình có chi phí y tế thảm họa không quá 2%.

Để thực hiện Chiến lược tài chính y tế giai đoạn 2016 – 2025, Bộ Y tế đã đề ra một số giải pháp chung như sau: đổi mới đồng bộ hệ thống cung ứng dịch vụ nhằm xây dựng hệ thống cung ứng dịch vụ lồng ghép dựa trên nền tảng chăm sóc sức khỏe ban đầu, lấy người dân là trung tâm; Phát huy vai trò của y tế cơ sở; Hoàn thiện cơ chế chính sách để tăng quyền tự chủ. 

Tăng cường sự minh bạch trong khám chữa bệnh và chi trả dịch vụ y tế như: ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý khám chữa bệnh và chi phí khám chữa bệnh; liên thông hệ thống công nghệ thông tin giữa hệ thống BHYT và hệ thống các cơ sở y tế; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát y tế. 

Dự thảo Chiến lược cũng đề xuất thành lập Hội đồng BHYT cấp cao có thẩm quyền quyết định các nội dung liên quan đến BHYT đồng thời nâng cao trình độ và kỹ năng chuyên môn của cán bộ, chuyên gia của các cơ quan liên quan trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ thông tin, đánh giá công nghệ y tế, quản lý giá, phương thức chi trả...

Khánh Ngọc